Оила харажатларини бир йилга қандай режалаштириш керак — бу фақат гапда қўрқинчли. Аслида бу бир варақ қоғоз ва ўн икки ойда бир марта бир соат вақт. Бунинг эвазига сентябр мактаб билан бирга бошга тушмайди, қиш эса иситиш ва иссиқ кийим билан бирга келмайди.
Ойлик бюджет овқат ёки светдан синмайди. У йилига бир марта келадиган ва негадир ҳар сафар кутилмаганда пайдо бўладиган катта харажатлардан синади.
Катта харажатлар тақвими: нимани олдиндан эслаш керак
Ўн иккита қатор олинг — ҳар ойга биттадан — ва ҳар йили такрорланадиган ҳамма нарсани ёзинг. Ярмини дарров эслайсиз, қолгани ўтган йилги ёзишма ва тўловлар тарихига қараганда чиқади.
| Давр | Одатда нима тўғри келади |
|---|---|
| Қиш | Иситиш ва ошган ҳисоблар, иссиқ кийим, қишки резина, қозон таъмири |
| Баҳор | Наврўз, таъмир мавсуми, машина техник хизмати, томорқа |
| Ёз | Таътил ва сафарлар, кондиционер ва уни тозалаш, тўй мавсуми |
| Август — сентябр | Мактаб ва боғча: форма, оёқ кийим, дафтар, бадаллар, репетитор |
| Куз | Қишга ғамлаш, болаларга иссиқ кийим, машинани тайёрлаш |
| Йил давомида | Тўйлар ва оилавий тадбирлар, даволаниш ва тиш, туғилган кунлар, ота-онага ёрдам |
Тўй — энг кўп кам баҳоланадиган алоҳида қатор. Катта оилада улар йилига бир нечта бўлади, ҳар бири эса совға, кийим ва йўл дегани. Ўз тадбирингиз аслида қанчага тушиши ва нимани қисқартириш оқилона экани тўй ва никоҳда тежаш ҳақидаги мақолада ёзилган.
Байрамлар ҳам олдиндан режалаштирилади, акс ҳолда декабр ва Наврўз картадаги қарз билан ўтади: уларга қарзсиз қандай етиб бориш байрамларга молиявий тайёргарлик таҳлилида тасвирланган.
Унутиладиган мунтазам бўлмаган тўловлар
Бу суммалар улкан эмас, лекин ҳаммаси бирга ва ноқулай пайтда келади.
- Машина суғуртаси ва техник кўрик, мой ва резина алмаштириш.
- Интернетнинг йиллик тўлови, обуналарни узайтириш.
- Тиббий кўриклар, тиш, кўзойнак, режали таҳлиллар.
- Маҳалладаги бадаллар, қариндошларга ёрдам, тўйларга совға.
- Ҳужжатларни янгилаш: чет эл паспорти, ҳайдовчилик гувоҳномаси, нотариус.
- Уй хизмати: мўри тозалаш, ҳисоблагичларни текширтириш, майда таъмир.
Уларни ўтган йилги суммалари билан ёзинг ва қимматлашишга захира қўшинг. Аниқ рақамни топиб бўлмайди — тарифлар ўзгаради, шунинг учун қаторга умумий захира қўйган қулай.
Ҳар ой бўлиб қандай ажратиш керак
Тамойил оддий: йиллик харажатларнинг ҳаммасини қўшинг, ўн иккига бўлинг ва шу улушни ҳар ой ажратинг. Ойига уч юз минг билинмайди, августдаги уч ярим миллион эса зарба.
Бу фақат пул алоҳида ёца ишлайди. Иккинчи ҳисоб очинг ва ойлик куни, маҳсулот ва совғалардан олдин ўша ерга ўтказинг. Ярим йилдан эрта керак бўлмайдиган қисмини тўлдириладиган омонатда сақлаш мумкин — банклардаги омонат шартларини муддатидан олдин фоизини йўқотмай ечиш имкони бўйича солиштиринг.
Бу пулни кутилмаган ҳолат ёстиғи билан чалкаштирманг. Йиллик режа — маълум харажатлар ҳақида, қора кун учун захира эса ёнида туради ва мактабга ёки тўйга тегилмайди.
Режада чет эл сафари ёки курсга боғлиқ харид бўлса, сумманинг бир қисмини валютада йиғиш қулай — алмашишдан олдин кўчадаги эмас, банклардаги валюта курсига қаранг.
Йиллик режанинг оддий жадвали
Мураккаб дастур керак эмас. Дафтарда ёки телефондаги қайдда бешта устун:
| Нима | Қачон | Ўтган йили қанча эди | Қанча қўямиз | Ойига қанча ажратамиз |
|---|---|---|---|---|
| Мактаб, икки бола | Август | Ўтган йилги сумма | Нарх ўсишига захира билан | Йиллик сумма 12 га бўлинади |
| Тўй ва совғалар | Йил давомида | Ёзув ва хотира бўйича | Юқорига яхлитланади | Тенг улушларда |
| Қиш: иситиш ва кийим | Ноябр — феврал | Ҳисоблар бўйича | Совуққа захира билан | Ёздан йиғилади |
| Машина: суғурта ва хизмат | Шартнома санасига | Чеклар бўйича | Таъмирга захира билан | Тенг улушларда |
| Даволаниш ва тиш | Олдиндан билинмайди | Ўтган йил бўйича | Алоҳида қатор | Тенг улушларда |
Аниқ суммаларни ўзингизникини ёзинг: вилоят марказидаги оила билан Тошкентдаги оиланинг рақамлари бир неча баробар фарқ қилади. Мингигача аниқлик эмас, қаторнинг умуман борлиги муҳим.
Чорагига бир марта қайта кўриш
Январда ёзилиб, тортмага солинган режа июнга бориб алдайди. Ўзингиз билан йилига тўрт марта учрашувга келишинг — чорак охирида йигирма дақиқа.
- Солиштиринг: режадагилардан нимаси бўлди ва аслида қанча кетди.
- Нарх ўсган жойда суммани тўғриланг — айниқса коммунал, мактаб ва таъмирда.
- Янгисини қўшинг: жиян туғилди, тўй санаси белгиланди, шифокор даволаниш тайинлади.
- Фарқни нима қилишни ҳал қилинг: бошқа қаторни қисқартириш, ойлик улушни ошириш ёки харид муддатини суриш.
Чорак якунида бўш пул қолса — уни сарфда эритманг. У ё кейинги катта мақсадга, ё захирага кетади. Мақсадлар орасида қандай танлаш ва муддатни қандай ҳисоблаш катта харидларни режалаштириш мақоласида ёзилган.
Режа тўғри келмаса нима қилиш керак
Бу биринчи йилнинг одатий натижаси: йиллик харажатлар суммаси одатда ўйлагандан катта чиқади. Ҳалол вариантлар эса кўп эмас.
Биринчиси — муддатларни суриш: хонадаги таъмир бир йил кутади, сафар қисқаради. Иккинчиси — қаторни кичрайтириш: катта тўйхона ўрнига оила даврасидаги тадбир, учта комплект ўрнига битта мактаб формаси. Учинчиси — «умуман» эмас, аниқ қатор учун қўшимча даромад топиш. Тўртинчиси — нимани бўлиб тўлаш билан ёпишингизни олдиндан ҳал қилиб, тўловни хариддан кейин эмас, олдин ҳисоблаш.
Қилмаслик керак бўлгани — танлов қолмаганда, охирги дақиқада тешикни қарз билан ёпиш. «Режа бўйича кредит олдим» билан «ваҳима ичида кредит олдим» орасидаги фарқ ортиқча тўловда кўринади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Фақат мунтазам харажатни режалаштириб, тўй, мактаб ва даволанишни унутиш.
- Йиллик пулни ойлик картасида сақлаш.
- Ўтган йилги суммаларни қимматлашиш захирасисиз олиш.
- Режани январда бир марта ҳисоблаб, кейин унга қайтмаслик.
- «Барибир маълум-ку» деб захирани режадаги харажатга сарфлаш.
Қисқа жавоблар
Даромад беқарор бўлса, оила харажатларини йилга қандай режалаштириш керак
Энг яхши ойдан эмас, энг ёмон ойдан ҳисобланг. Мажбурий қаторларни биринчи навбатда ёпинг, мажбурий бўлмаганини эса «имкон бўлса» белгиси билан охирига қўйинг. Яхши ойларда одатдагидан кўпроқ ажратинг — бу ёмон ойларни текислайди.
Ҳар ой қанча ажратиш керак
Йилнинг ҳамма катта харажатини қўшиб, ўн иккига бўлинг. Аниқ улуш ҳар оилада ҳар хил: у нечта тўй, бола ва машина борлигига боғлиқ. Асосийси — бу суммани ой охирида эмас, ойлик куни ўтказиш.
Йиллик режа пулини қаерда сақлаш керак
Кундаликдан алоҳида: иккинчи ҳисоб ёки дўконлар боғланмаган карта. Ярим йилдан кейин керак бўладиганини тўлдириладиган ва ечиш мумкин омонатга қўйса бўлади. Банк ва маҳсулотни танлашда банк маҳсулотлари ва хизматлари бўлими ёрдам беради.
Тўй ва оилавий тадбирларни қандай ҳисобга олиш керак
Алоҳида қатор очинг ва уни йил давомида тенг улушларда тўлдиринг. Ўтган йил бўйича сананг: шундай тадбир нечта бўлди ва ҳар бири совға, кийим ва йўл билан қанчага тушди. Юқорига яхлитланг: бу қаторда кўпроқ кам томонга адашишади.
Қисқача
- Йиллик режа — ўн икки қатор ва бир соат вақт, бухгалтерия эмас.
- Асосий тузоқлар: мактаб, қиш, тўйлар, даволаниш ва сафарлар.
- Йиллик харажатни қўшинг, ўн иккига бўлинг ва ойлик куни ажратинг.
- Бу пулни алоҳида сақланг ва кутилмаган ҳолат захираси билан чалкаштирманг.
- Чорагига бир марта суммаларни қайта кўринг: нарх ҳам, режа ҳам ўзгаради.
- Тўғри келмаса — муддатни суринг ва қаторни олдиндан қисқартиринг.
