Тўйдан олдин Диёр келинчагига никоҳ шартномаси тузишни таклиф қилди, ва бу суҳбат унаштирувни деярли бузиб қўяёзди — қиз буни ишончсизлик сифатида қабул қилди. Никоҳ шартномаси нима ва одамлар ҳақиқатан бир-бирини севса ҳам нега керак — бу савол кўпгина жуфтликларда айнан шундай ноқулай пайтда пайдо бўлади, мавҳум эмас.
Аслида никоҳ шартномаси ишончсизлик ҳақида эмас, балки олдиндан қоидалар ҳақида келишиб, кейин судда аниқлаштирмаслик ҳақида. Шартномасиз никоҳ даврида орттирилган мол-мулк умумий қоидалар бўйича тенг бўлинади. Шартнома эса ўз шартларини ёзишга имкон беради — масалан, бир томоннинг маблағига олинган квартира унинг шахсий мулки бўлиб қолишини.
Никоҳ шартномасига нималарни киритиш мумкин, нималарни мумкин эмаслигини, у одатдаги мол-мулк бўлинишидан нимаси билан фарқ қилишини ва тўй аллақачон ўтган бўлса ҳам тузиш мумкинми, шуларни кўриб чиқамиз.
Никоҳ шартномаси оддий тилда нима
Никоҳ шартномаси — бу эр-хотин ёки бўлғуси эр-хотиннинг келишуви бўлиб, у одатдаги умумий қоидалар ўрнига мол-мулкни тақсимлашнинг ўз қоидаларини белгилайди. Уни тўйдан олдин ҳам, никоҳ давомида исталган вақтда ҳам тузиш мумкин.
Таниш ҳолат: эр-хотин турмуш қурди, бир неча йилдан кейин эр бизнес очишга қарор қилди ва тадбиркорлик хавфларидан оилавий квартирани ҳимоя қилмоқчи бўлди. Шунда улар нотариусга мурожаат қилиб шартнома тузишди — никоҳдан олдин эмас, аллақачон никоҳда бўлган ҳолда.
Никоҳ шартномасига нималарни киритиш мумкин
Одатда шартномада мол-мулк режими белгиланади: нима шахсий, нима умумий бўлиб қолади, даромадлар қандай бўлинади, оила харажатларида ким қандай иштирок этади. Аниқ квартира, машина, бизнесдаги улуш тақдирини ҳам ёзиш мумкин.
— Ажрашгандан кейин мен умуман ҳеч нарса олмаслигимни ёзса бўладими? — Бир томонни очиқдан-очиқ фойдасиз ҳолатга қўядиган бундай шартлар одатда ҳақиқий эмас деб топилади, — деб тушунтиришади бундай ҳолатларда юристлар. Шартнома иккала томон учун ҳам адолатли бўлиши керак, босим воситаси эмас.
Никоҳ шартномасига нималарни киритиб бўлмайди
Никоҳ шартномаси фақат мулкий муносабатларни тартибга солади. Унга шахсий номулкий масалалар ҳақидаги шартларни киритиб бўлмайди — масалан, ким идиш ювади, фарзандларни қандай тарбиялаш ёки ҳафтада неча марта бирга вақт ўтказиш. Шунингдек, судга мурожаат қилиш ҳуқуқини ҳам чеклаб бўлмайди.
Алоҳида ҳар бир эр-хотиннинг шахсий жамғармаси тақдирини ҳам ёзиш мумкин — масалан, никоҳдан олдин очилган банк омонатлари қолган мол-мулк тақдиридан қатъи назар шахсий пул бўлиб қолишини.
Никоҳ шартномасининг фойдасини мисолда қандай ҳисоблаш мумкин
Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизникини қўйинг. Айтайлик, хотиннинг никоҳдан олдин 400 000 000 сўмлик квартираси бор эди, никоҳда эса эр-хотин биргаликда яна бир квартирани 600 000 000 сўмга сотиб олди. Шартномасиз ажрашганда фақат биргаликда орттирилган, яъни 600 000 000 сўм тенг бўлинади — ҳар бирига 300 000 000 сўмдан. Никоҳ шартномасида қўшимча равишда биринчи квартира ҳар қандай шароитда ҳам хотиннинг шахсий мулки бўлиб қолишини ёзиш мумкин, кейинги низо имкониятини умуман йўқотиб.
| Нимани солиштирамиз | Никоҳ шартномасисиз | Никоҳ шартномаси билан |
|---|---|---|
| Хотиннинг никоҳдан олдинги квартираси | Расман шахсий, лекин низо мумкин | Шахсий, тўғридан-тўғри ёзилган |
| Никоҳда сотиб олинган квартира | Тенг бўлинади | Шартнома шартлари бўйича бўлинади |
| Суд низоси хавфи | Юқорироқ | Пастроқ |
Агар оила никоҳда катта харид, масалан ипотека билан квартира режалаштирса, ипотека дастурлари шартларини ва уй-жой кредити калкулятори орқали тахминий тўловни олдиндан солиштириш қулай — бу ҳам никоҳ шартномаси ҳақидаги суҳбатнинг бир қисми.
Никоҳда бўлганда ҳам шартнома тузиш мумкинми
Ҳа, қонун уни фақат тўйдан олдин расмийлаштиришни талаб қилмайди. Кўп жуфтликлар айнан аниқ сабаб пайдо бўлганда бунга қарор қилишади — кўчмас мулк сотиб олиш, бизнес очиш, бир томоннинг катта кредити. Шартнома нотариусда расмийлаштирилади ва иккала эр-хотин ҳам уни ўз ихтиёри билан имзолаши керак.
Оилавий бюджет ва биргаликдаги харажатлар умуман қандай тузилиши ҳақида — оилада пул мақоласида.
Никоҳ шартномаси тузишда кўп учрайдиган хатолар
- Шартномани ишончсизлик белгиси деб ҳисоблашади, иккала томонни ҳимоя қилувчи восита эмас.
- Шартномага мулкий эмас, маиший ва шахсий масалаларни киритишга уринишади.
- Шартларни ҳалол муҳокама қилмасдан, бир томонлама тузишади.
- Расмийлаштиришни низо аллақачон пишиб етилган пайтгача чўзишади, олдиндан эмас.
- Янги катта мол-мулк ёки бизнес пайдо бўлганда шартномани янгиламайдилар.
Қисқа жавоблар
Никоҳ шартномасини тузиш шартми
Йўқ, бу эр-хотиннинг ихтиёрий қарори. Шартномасиз мол-мулк оддийгина одатдаги умумий қоидалар бўйича бўлинади.
Тўйдан кейин никоҳ шартномасини расмийлаштириш мумкинми
Ҳа, қонун уни фақат никоҳдан олдинги давр билан чекламайди. Шартномани оила ҳаётининг исталган палласида тузиш мумкин.
Шартномага фарзандларни тарбиялаш шартларини киритиш мумкинми
Йўқ, никоҳ шартномаси фақат мулкий масалаларни тартибга солади. Фарзандларни тарбиялаш каби шахсий номулкий шартлар унга киритилмайди.
Шартнома шартлари бир томонга адолациз бўлса нима бўлади
Бундай шартларни одатда судда ҳақиқий эмас деб топиш мумкин. Шартнома бир томонни очиқдан-очиқ фойдасиз ҳолатга қўймаслиги керак.
Никоҳ шартномаси учун нотариус керакми
Ҳа, нотариал тасдиқлаш бундай шартномани расмийлаштиришнинг мажбурий қисми. Усиз ҳужжат қонуний кучга эга бўлмайди.
Қисқача
- Никоҳ шартномаси одатдаги қоидалар ўрнига мол-мулкни бўлишнинг ўз тартибини белгилайди.
- Уни тўйдан олдин ҳам, никоҳ давомида исталган вақтда ҳам тузиш мумкин.
- Шартномага фақат мулкий масалалар киритилади, шахсий ва маиший эмас.
- Бир томонни очиқдан-очиқ фойдасиз ҳолатга қўядиган шартларни судда бекор қилдириш мумкин.
- Катта оилавий хариддан олдин шартларни NARXTOP калкулятори орқали солиштириш фойдали.
- Шартнома — ишончсизлик белгиси эмас, иккала томонни ҳам ҳимоя қилувчи восита.
