Тошкентда квартирани қандай ижарага олиш ва пулдан айрилмаслик

Ижарага уй излаш деярли ҳар доим шошилинч бўлади. Одам янги ишга кўчади, уйланади, оиласини вилоятдан олиб келади — ва уй топишга бир ҳафта, баъзан бир-икки кун вақти бўлади. Айнан шу шошқалоқликда пул йўқолади: ҳеч ким бермоқчи бўлмаган квартира учун олдиндан тўлов қилинади, шартнома ўқилмасдан имзоланади, бир ойдан кейин эса уйнинг эгаси бошқа одам экани маълум бўлади.

Тошкентда нархлар мавсумга қараб сезиларли ўзгаради: ўқув йили бошига ва совуққа яқин талаб ортади, ёзда пасаяди. Бир хил сумма ҳам қиммат, ҳам фойдали бўлиши мумкин — буни маҳалла, қават, уйнинг ҳолати ва ижара муддати ҳал қилади.

Қуйида бутун йўл хотиржам кўриб чиқилади: эълондан тортиб калитни қайтариб, депозитни олган кунгача. Аниқ суммаларни атайлаб ёзмаймиз: бозор тез ўзгаради, рақамларни НАРХТОПъдаги «Кўчмас мулк» бўлимидаги жорий эълонлардан солиштириш керак.

Квартирани қаердан излаш керак

• Эълонлар агрегаторлари. Бутун бозор бир кўринишда: туман, хоналар сони, қават ва нарх оралиғини танлаш мумкин. Бир кечада ўнлаб вариантни солиштирасиз ва керакли маҳаллада уй аслида қанчага туришини билиб оласиз.
• Танишлар ва маҳалла. Энг хавфсиз ва энг секин йўл: арзонроқ ва воситачисиз, лекин танлов деярли йўқ.
• Агентликлар ва хусусий риелторлар. Вақтни тежайди ва шартномада ёрдам беради, лекин комиссия олади — одатда ойлик тўловнинг бир улуши. Унинг миқдори биринчи кўрикдан олдин келишилади, кейин эмас.
• Мессенжердаги гуруҳлар. Тез, лекин сохта эълонлар айнан шу ерда кўп: матнни ким жойлаганини ҳеч ким текширмайди.

Оқилона йўл — 8–12 та мос вариант тўплаш, телефон орқали ярмини чиқариб ташлаш ва 4–5 та уйни бориб кўриш. Бештадан кам кўришнинг маъноси йўқ: солиштирмасангиз, ортиқча тўлаётганингизни сезмайсиз.

Квартирани қандай кўриш керак

Уйни кундузи ва иложи бўлса ёлғиз эмас, биров билан кўринг: иккинчи одам сиз эътибор бермаган нарсани кўради.

• Suv. Ошхона ва ҳаммомдаги жўмракларни бир вақтда очинг, босимни кўринг. Suv ўчиб туриши, захира бак ва қишда suv нима билан иситилишини сўранг.
• Иситиш. Марказий иситиш, газ колонкаси, қозон ёки иситадиган кондиционер — қулайлик ҳам, қишки ҳисоблар ҳам шунга боғлиқ.
• Электр. Кир ювиш машинаси ва кондиционер бир вақтда ишлашига қувват етадими. Розеткадаги куйик изи — ёмон белги.
• Намлик. Бурчакларга ва мебел орқасига қаранг: қоронғи доғлар ва нам ҳиди қишда моғорга айланади.
• Ҳисоблагичлар. Suv, газ ва свет кўрсаткичларини кўрик пайтидаёқ ёзиб олинг — бу бегона қарздан ҳимоя.
• Шовқин. Очиқ дераза олдида беш дақиқа туринг. Яқиндаги қурилиш, кафе ёки тўйхонани кейин ҳар кеча эшитасиз.

Ҳужжатлар ва шартнома

Асосий қоида: пул фақат шу уйни ижарага беришга ҳақли эканини исботлаган одамга берилади. Мулк ҳужжати ва пасспортни сўранг, фамилияни солиштиринг. Олдингизда эгасининг қариндоши бўлса, ишончнома керак — бу эгаси бошқа одамга уйни бериш ва пул олишга ёзма рухсат берган қоғоз.

Шартномада ёзиб қўйиш фойдали бўлган нарсалар:

• иккала томоннинг тўлиқ маълумотлари, квартира манзили ва саналар билан ижара муддати;
• тўлов миқдори, ҳар ойнинг қайси санасида тўланиши ва ҳисоб-китоб усули;
• suv, свет, газ, интернет ва уй хизмати учун ким тўлайди;
• депозит миқдори ва уни қайтариш шартлари;
• шартномани бекор қилишдан неча кун олдин хабар берилиши;
• болалар ва уй ҳайвонлари билан яшаш, меҳмон чақириш мумкинми;
• техника ёки сантехника ўзидан бузилса, ким таъмирлайди.

Шартномага рўйхат илова қилинг: мебел ва техниканинг ҳолати билан рўйхати ҳамда кўчиб кирган кундаги хоналар сурати. Шу зерикарли ўн дақиқа кейинчалик бир ойлик тўловга тенг жанжалдан сақлайди.

Депозит ва коммунал тўловлар

Депозит — бузилиш эҳтимолига қарши бериладиган гаров суммаси, одатда бир ойлик тўловга яқин. Шартномада акси ёзилмаган бўлса, у охирги ой учун тўлов эмас. Қайтариш муддати ва ушлаб қолиш асосларини ёзинг: диваннинг едирилиши каби одатий эскириш асос бўлмайди, синган ойна эса бўлади.

Қайси схема бўлмасин, чекларни ижара тугагунича сақланг ва тўлов тасдиғини уй эгасига хабар қилиб юборинг: ёзишма ҳам далил бўлади.

Фирибгарлик белгилари

• Кўрикдан олдин олдиндан тўлов сўрашади. «Квартирани олиб кетишяпти, пул ўтказиб банд қилинг» — деярли ҳар доим алдов.
• Телефондаги риелтор. Одам квартира эмас, «манзиллар базасига кириш» сотади: сиз тўлайсиз, рақамлар рўйхатини оласиз, улар бўйича эса ҳеч ким ҳеч нарса бермайди.
• Бегона ҳужжатлар. Пасспортда битта исм, мулк ҳужжатида бошқаси, ишончнома йўқ, изоҳ эса «эгаси сафарда, мен унинг дўстиман».
• Нарх бозордан сезиларли паст. НАРХТОПъдаги ўхшаш эълонлар билан солиштиринг: сабабсиз чегирма — ўлжа.
• Имзолашга шошилтиришади. Шартномани ўқишга бермайди, тилхациз нақд пул сўрайди.
• Қайта ижара. Ижарачи ўзи турган уйни беради. Эгасининг ёзма розилигисиз бу кўчириб юборилиш билан тугайди.

Тез-тез учрайдиган хатолар

• Тилхациз пул бериш. Ҳар қандай сумма тилхат билан ёки изоҳи ёзилган ўтказма билан расмийлаштирилади.
• Ҳисоблагич кўрсаткичларини ёзиб олмай, олти ойлик бегона қарзни бўйнига олиш.
• «Тез орада қозонни алмаштирамиз» деган оғзаки ваъдага ишониб, уни шартномага киритмаслик.
• Уй сотувга қўйилмаганини сўрамаслик: эгаси сотмоқчи бўлса, кўриклар сизнинг меҳмонхонангизда бошланади.
• Уй ҳолатининг суратларисиз кўчиб кириш — чиқишда чизилган из ҳақидаги баҳсни ютиб бўлмайди.

Қисқа хулоса

• Биринчи кўрикдан олдин НАРХТОПъдаги «Кўчмас мулк» бўлимида 8–12 та эълонни солиштиринг.
• Квартирани ва ҳужжатларни кўрмагунингизча ҳеч қандай олдиндан тўлов йўқ.
• Пасспорт ва мулк ҳужжатини солиштиринг, воситачи бўлса — ишончномани кўринг.
• Шартнома, мол-мулк рўйхати ва кўчиб кирган кундаги суратлар мажбурий.
• Ҳисоблагичларни ёзиб олинг ва ким нима учун тўлашини олдиндан келишинг.
• Депозит охирги ой учун тўлов эмас; қайтариш шартларини алоҳида ёзинг.

Гап пулга борганда витринамиз асқотади: у ерда банклардаги ипотека шартларини солиштириш ва таклифларни бир жойда солиштириш мумкин.

Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.