Апостил Ўзбекистонда берилган ҳужжат чет элда «ишлаши» керак бўлганда талаб қилинади — чет эл олий ўқув юртига киришда, ишга жойлашишда, чет элда никоҳ тузишда ёки компания филиалини очишда. Апостилсиз диплом, судланмаганлик ҳақида маълумотнома ёки туғилганлик ҳақидаги гувоҳнома у ерда уйда қанча муҳр босилган бўлса ҳам қабул қилинмайди.
Апостил нима, у оддий тасдиқлашдан нимаси билан фарқ қилади, уни қўйиш учун қаерга бориш ва агар борадиган мамлакат апостилни қабул қилмаса нима қилиш кераклигини кўриб чиқамиз.
Апостил нима ва у оддий тасдиқлашдан нимаси билан фарқ қилади?
Апостил — Гаага конвенсиясига аъзо мамлакатлар учун ҳужжат ҳақиқийлигини тасдиқлайдиган халқаро намунадаги махсус муҳр. У ҳужжатни таржима қилмайди ва мазмунини ўзгартирмайди, фақат ундаги муҳр ва имзо ҳақиқий ва ваколатли орган томонидан берилганини тасдиқлайди. Оддий нотариал тасдиқлаш мамлакат ичида ёки алоҳида келишув бўлган мамлакатлар учун ишлайди, апостил эса конвенсияга аъзо барча мамлакатларда дарров тан олинади.
Қайси ҳужжатларга апостил қўйиш мумкин?
Кўпинча таълим ҳақидаги ҳужжатлар — диплом ва иловалари, туғилганлик ва никоҳ гувоҳномалари, судланмаганлик ҳақида маълумотнома, ишончномалар, компанияларнинг ташкилий ҳужжатлари апостилланади. Ҳужжатларнинг тўлиқ рўйхатини ва аниқ қоғоз турига қайси орган апостил қўйишини ваколатли органнинг ўзидан аниқлаштирган маъқул — турли ҳужжат турлари учун жараён турли идоралар орқали ўтиши мумкин. Компания ҳужжатларига чет эл бозорига чиқишдан олдин апостил қўяётган бўлсангиз, кенгайиш учун молиялаштиришни ҳам алоҳида ўйлаб қўйинг — масалан, бизнес учун кредитлар орқали.
Апостил қўйиш учун қаерга мурожаат қилиш керак?
Ўзбекистонда апостиллаш билан ваколатли давлат органлари шуғулланади — аниқ идора ҳужжат турига боғлиқ: баъзи қоғозлар адлия органлари орқали, бошқалари тегишли вазирликлар, масалан таълим ёки ташқи ишлар вазирлиги орқали ўтади. Тегишли идоранинг сайти ёки ишонч телефонидан бошлаб, айнан сизнинг ҳужжатингиз учун жорий тартибни аниқлаштириш энг осон йўл, бир-икки йил олдин апостил олган танишларнинг гапига таянмасдан — тартиблар вақт ўтиши билан ўзгаради.
Баъзи идоралар аста-секин сўровларни қабул қилиб, маълумотномаларнинг бир қисмини электрон имзо билан тасдиқланган электрон шаклда бермоқда — бу вариант сизнинг ҳужжатингиз учун мавжуд бўлса, ташрифни тежаши мумкин. Электрон имзо нима ва уни қандай олиш ҳақида электрон имзо мақоласида ёзилган.
Бу қанча туради ва қанча вақт олади?
Апостиллаш нархи ва муддати ҳужжат тури ва идоранинг бандлигига боғлиқ. Аниқ рақамлар ўзгариб туради, шунинг учун сумма ёки кун сонини келтирмаймиз — буни органнинг ўзидан, учишдан бир ҳафта олдин эмас, имкон қадар олдиндан аниқлаштиринг.
Сафар катта харажатлар билан боғлиқ бўлса — ўқиш учун тўлов, виза учун депозит, янги жойда биринчи ойлар — буни олдиндан, охирги дақиқада сумма йиғишдан кўра, ажратиб қўйиш оқилона. Бундай мақсад учун пулни алоҳида сақлаш қулай, масалан омонатда, уларга муддатидан олдин тегиш васвасаси бўлмасин — шартларни омонат ва депозитлар бўлимида солиштириш мумкин, ойига қанча ажратиш кераклигини эса NARXTOP калкулятори ҳисоблаб беради.
Апостил ёки консуллик легализацияси — фарқи нимада?
Апостил Гаага конвенсиясига қўшилган мамлакатлар учун мос келади. Борадиган мамлакат унга кирмаса, апостил ўрнига консуллик легализацияси керак бўлади — керакли мамлакат элчихонаси ёки консуллиги орқали бир неча босқичдан ўтадиган узунроқ тартиб. Айнан сизга қайси вариант кераклигини ҳужжат йиғишни бошлашдан олдин борадиган мамлакат консуллигидан аниқлаштирган маъқул — шунда нотўғри жараёнга вақт сарфламайсиз.
Борадиган мамлакат апостилни тан олмаса нима қилиш керак?
Бундай бўлади: баъзи мамлакатлар консуллик легализациясини ёки қўшимча қадамни талаб қилади. Талаблар рўйхатини элчихона ёки консуллик сайтидан кўринг, «апостил ҳамма жойда мос келади» деган умумий тамойилга эмас.
| Мақсад | Одатда нима апостилланади | Қаерга мурожаат қилиш |
|---|---|---|
| Чет элда ўқиш | Диплом, илова, аттестат | Тегишли таълим вазирлиги |
| Чет элда ишлаш | Судланмаганлик маълумотномаси, диплом | Адлия органлари ёки тегишли идора |
| Чет элда никоҳ | Туғилганлик гувоҳномаси, оилавий ҳолат ҳақида маълумотнома | ФҲДЁ ва адлия органлари |
| Чет элда бизнес | Ташкилий ҳужжатлар, ишончномалар | Адлия органлари |
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Апостиллаш муддатини ҳисобламай, учишдан бир неча кун олдин ҳужжат йиғишни бошлайди.
- Аниқ мамлакат учун апостил ёки консуллик легализацияси кераклигини олдиндан аниқлаштирмайди.
- Тартиб талаб қилса ҳам, мажбурий нотариал тасдиқловсиз ҳужжат топширади.
- Бир-икки йил олдин танишлардан билган нарх ва муддатга таянади.
Қисқа жавоблар
Апостил барча мамлакатлар учун керакми?
Йўқ, фақат Гаага конвенсиясига аъзо мамлакатлар учун. Қолган мамлакатлар учун консуллик легализацияси амал қилади — керакли мамлакат элчихонаси ёки консуллиги орқали алоҳида ва одатда узунроқ тартиб.
Ҳужжат нусхасига апостил қўйиш мумкинми?
Одатда асл нусха ёки нотариал тасдиқланган нусхага апостил қўйилади — тасдиқланмаган оддий фотокопия одатда мос келмайди. Аниқ талаб ҳужжат турига боғлиқ ва уни ваколатли органдан аниқлаштириш керак.
Анча олдин берилган ҳужжатларга апостил қўйиладими?
Кўп ҳолларда ҳа, агар ҳужжат амал қилса ва бошқа сабабларга кўра қайта расмийлаштиришни талаб қилмаса. Лекин баъзи маълумотномалар, масалан судланмаганлик ҳақида, учун борадиган мамлакат ҳужжатнинг маълум янгилигини талаб қилиши мумкин.
Ҳужжат ўзбек тилида-ю, борадиган мамлакат таржима талаб қилса нима қилиш керак?
Одатда таржима алоҳида, сертификатланган таржимонда расмийлаштирилади ва апостиллашдан олдин ёки кейин нотариал тасдиқланиши мумкин — тартиб борадиган мамлакат талабига боғлиқ. Буни олдиндан аниқлаштириш керак, таржимани икки марта қайта қилмаслик учун.
Апостиллашни воситачига топшириш мумкинми?
Ҳа, буни кўпинча шундай хизматларга ихтисослашган юридик компания ва агентликлар амалга оширади, агар идорага ўзингиз бориш ноқулай бўлса. Мурожаат қилишдан олдин воситачининг обрўсини текширинг — бундай хизматларни NARXTOP хизматлар бўлимидан ҳам топиш мумкин — ва унинг хизматига айнан нима киришини аниқлаштиринг.
Қисқача
- Апостил ҳужжат ҳақиқийлигини Гаага конвенсияси мамлакатлари учун тасдиқлайди.
- Конвенсиядан ташқари мамлакатлар учун апостил эмас, консуллик легализацияси керак.
- Апостилловчи идора ҳужжат турига боғлиқ — буни олдиндан аниқлаштиринг.
- Аниқ муддат ва нарх ўзгаради, топширишдан олдин уларни органда текширинг.
- Расмийлаштиришни керакли санадан бир неча кун олдин эмас, олдиндан бошланг.
