Дилноза супермаркетда кофе жавонини кўрди: «2 таси 1 нархига», банкада ёрқин стикер турибди. Иккитасини олди, тежаб қолдим деб хурсанд бўлди — икки ойдан кейин эса иккинчи банка очилмаган ҳолда турарди: уйда кофе камдан-кам ичилади. Пулда тежамкорлик бўлмади, шкафда ортиқча товар пайдо бўлди.
«2 таси 1 нархига» аксияси — бу бир дона товар нархини тўлаб, иккитасини олиш, яъни нарх амалда иккига бўлинади. Тайёр фойда каби эшитилади, лекин бу фойдани фақат «иккаласи ҳам ростдан керакми» деган савол билан бирга ҳисоблаш керак.
«2 таси 1 нархига» аслида нимани англатади
Расман бу иккинчи бирликка 50 % чегирма, яъни бутун чек бўйича чегирма тахминан 25 % чиқади. Дўконга бундай аксия деярли ҳар доим фойдали — у бир ташрифдаги сотувни оширади, ҳатто битта қадоқ етарли бўлса ҳам.
Ҳақиқий чегирма фоизини қандай ҳисоблаш
Формула: ҳақиқий чегирма фоизи — икки дона учун оддий нарх билан аксия нархи орасидаги фарқни икки дона учун оддий нархга бўлиб, юзга кўпайтириш.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): бир банка кофе аксиясиз 45 000 сўм туради. Аксияда иккаласи учун 52 000 сўм сўралади. Аксиясиз иккита банка 90 000 сўм бўларди. (90 000 − 52 000) ÷ 90 000 × 100 = 42 %. Бутун чек бўйича ҳақиқий чегирма — 42 %, одатдаги «икки баробар арзон» эмас.
Рақамлар чиройли бўлса ҳам аксия фойдасиз бўлган ҳолатлар
Шундай ҳоллар тез-тез бўлади: чегирмадаги товар тез бузилади, иккинчи банка ёки пакет унга қўл тегмасдан яроқсиз бўлиб қолади. Шунда ҳақиқий чегирма эмас, иккинчи бирликнинг тўлиқ қиймати миқдорида зарар чиқади. Аксияни олишдан олдин «фойдалими» эмас, «иккаласини оқилона муддатда еб бўламизми» деб сўраш керак.
— Яна иккитасини бир нархига олдингми? — Олдим. Биринчисини едик, иккинчиси ўтган ойдан бери турибди.
Олдиндан оширилган нарх ҳийласи
Яна бир қопқон: аксиядан олдин оддий нарх бир неча кунга ошириб қўйилади, кейин «2 таси 1 нархига» шу оширилган нархдан ҳисобланади. Буни текшириш қийин, лекин аксиядаги нархни бошқа дўкондаги худди шу товар нархи билан солиштириш мумкин — фарқ оз бўлса, аксия номига аксия.
«2 таси 1 нархига» қачон ҳақиқатан фойдали
Аксия фойда беради, агар товар узоқ сақланса ва уни яқин ойда барибир қайта сотиб олсангиз — ёрмалар, консервалар, маиший кимё. Шунда иккинчи бирлик ортиқча эмас, яхши нархдаги захира харид. Катта захира харидларини олдиндан оилавий бюджетга киритиб қўйиш қулай, шунда аксия режасиз харажатга айланмайди.
Аксия учун қарзга ботманг
Катта аксияни баъзида захира учун баҳона қилиб, қарз маблағидан фойдаланишади — масалан, кредит картадан ортиқча пул ечиб олишади. Аксия учун қарз олишга тўғри келса, чегирма бунга арзимайди: қарз бўйича ортиқча тўлов одатда тежалган суммадан катта бўлади. Бу фикр бошқа харажатларда ҳам таниш — у кредит учун ортиқча тўламаслик ҳақидаги мақолада кўриб чиқилган. Харидлар учун кешбекли карта қулайроқ — шартларини солиштириш мумкин Узум картаси шарҳида ва сайтдаги кредит карталари бўлимида.
Қандай ҳисоблаш: жадвал
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| 2 дона учун оддий нарх | бир дона нархи × 2 | 45 000 × 2 = 90 000 сўм |
| Ҳақиқий чегирма | (оддий нарх − аксия нархи) ÷ оддий нарх × 100 | (90 000 − 52 000) ÷ 90 000 × 100 = 42 % |
| Иккинчиси йўқолса зарар | аксия нархи − фойдаланилган қисм қиймати | 52 000 − 26 000 = 26 000 сўм зарар |
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Фақат ёрқин стикер учун аксияни олиш, иккаласи кераклигини текширмасдан.
- Иккинчи бирликнинг яроқлилик муддатига қарамаслик.
- Чегирмани «икки баробар» деб ҳисоблаш, тўлиқ суммадан формула бўйича эмас.
- Аксия нархини бошқа дўкондаги худди шу товарнинг оддий нархи билан солиштирмаслик.
Қисқа жавоблар
«2 таси 1 нархига» аксиясида ҳақиқий чегирма фоизини қандай ҳисоблайман
Икки дона учун оддий нарх билан аксия нархи орасидаги фарқни икки дона учун оддий нархга бўлинг, натижани юзга кўпайтиринг.
«2 таси 1 нархига» ҳар доим оддий хариддан фойдалими
Йўқ. Агар иккинчи бирлик бузилса ёки ишлатилмаса, фойда унинг тўлиқ қиймати миқдорида зарарга айланади.
Нарх аксиядан олдин оширилмаганини қандай текшириш мумкин
Аксия нархини донасига ёки килограммига бошқа дўкондаги худди шу товар нархи билан солиштиринг — фарқ оз бўлса, аксия номига аксия.
Қайси товарларда «2 таси 1 нархига» одатда фойдали
Узоқ сақланадиган, барибир мунтазам сотиб оладиган товарларда — ёрмалар, консервалар, маиший кимё, гигиена воситалари.
Қисқача
- «2 таси 1 нархига» — чек бўйича тахминан 25 % чегирма, «икки баробар арзон» эмас.
- Ҳақиқий чегирма фоизи икки дона учун тўлиқ нархдан ҳисобланади, кўз билан эмас.
- Иккинчи бирлик ишлатилмасдан бузилса, тежамкорлик зарарга айланади.
- Нарх оширилмаганини текшириш учун донаси ёки килограмми нархини бошқа дўконда солиштиринг.
- Аксия узоқ сақланадиган, барибир керак бўладиган товарларда фойдали.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
