Xotin erdan ko‘proq topadi — bunda xarajatlarni qanday bo‘lish kerak, xafagarchilik chiqmasin? Eng ko‘p tarqalgan usul — har bir hisobni tengga bo‘lish — aslida kam topadiganga og‘ir tushadi: ijara va kommunal to‘lovlardan keyin unda sherigiga qaraganda bir necha barobar kam erkin pul qoladi.
Aziza erdan deyarli ikki baravar ko‘p topadi — u Yunusobod tumanidagi IT-kompaniyada menejer, eri esa avtoservisda usta. Birinchi yil ijara va oziq-ovqatni qat'iy tengga bo‘lishgan. Shundan keyin Azizada shaxsiy xarajatlar uchun yetarli pul qolgan, eriga esa deyarli hech narsa qolmagan — asta-sekin u birga qayerga borishni taklif qilishni to‘xtatgan, faqat ortiqcha xarajat qilmaslik uchun.
Nega «tengga» «adolatli» degani emas
Turli maosh bo‘lganda bir xil summa — bu teng bo‘lmagan yuk. Agar oilaning umumiy xarajati oyiga 6 000 000 so‘m bo‘lsa, daromadlar esa 12 000 000 va 6 000 000 so‘m bo‘lsa (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying), tengga bo‘lganda — har biridan 3 000 000 — kam topadigan butun maoshining yarmini beradi, ko‘p topadigan esa faqat to‘rtdan birini.
Har birining ulushini qanday hisoblash — formula
Sherikning umumiy xarajatdagi ulushi = sherik daromadi ÷ ikkalasining daromadlari yig‘indisi × umumiy xarajat. Har biri uchun alohida, o‘z daromadi bo‘yicha hisoblanadi.
Misol: daromadlar 12 000 000 va 6 000 000 so‘m, jami — 18 000 000. Birinchisining ulushi — 12 000 000 ÷ 18 000 000 = 0,67, ya'ni 67 %. Ikkinchisiniki — 33 %. Umumiy xarajat 6 000 000 so‘m bo‘lsa, birinchisi 4 000 000, ikkinchisi 2 000 000 qo‘shadi. Shundan keyin ikkalasida ham shaxsiy pulning ulushi taxminan bir xil qoladi, summasi emas. O‘z raqamlaringizni to‘lovlar kalkulyatoridan o‘tkazing, agar umumiy xarajatga kredit ham kirsa.
Umumiy uchun umumiy hisob, o‘zi uchun shaxsiy
Ulushni hisoblagandan keyin er-xotin odatda faqat umumiy xarajatlar uchun alohida karta ochadi — ijara, kommunal, oziq-ovqat, qolgan pulni esa har biri o‘zi boshqaradi. Ikkalasi ham o‘z ulushini maosh kunida o‘tkazadi, pul mayda xarajatlarga tarqab ketgandan keyin emas.
Tanish holat: Sergelidagi er-xotinning maoshi oyning turli kunlarida keladi, umumiy hisob avvaliga chalkashib turgan — goh biri ikkovi uchun to‘laydi, goh hech kim vaqtida to‘lamaydi. Maoshdan keyin uch kun ichida ulushni o‘tkazishga kelishishgan — chalkashlik tugagan.
Katta xarid — formula bo‘yicha emas, kelishuv bo‘yicha
Ulush formulasi doimiy xarajatlar uchun yaxshi ishlaydi, lekin bir martalik katta xarid uchun unchalik mos emas: bu yerda ulush emas, ikkalasining roziligi muhim. Hatto biri ikki baravar ko‘p topsa ham, katta xarajat haqidagi qaror umumiy bo‘lib qoladi, chunki u ikkalasining hayotini o‘zgartiradi. Oddiy qoida ishlaydi: er-xotin o‘zi belgilagan summadan qimmatroq xarajatni ovoz chiqarib muhokama qilish — masalan, kam topadiganning bir oylik maoshi.
Shaxsiy pul — bu hashamat emas
Kam topadigan sherikda ham hisobot berish shart bo‘lmagan shaxsiy summa qolishi kerak, kichkina bo‘lsa ham. Aks holda tezda oilada biri «boqimanda», sherik emas, degan tuyg‘u paydo bo‘ladi. Bu ikki tomonlama ishlaydi: ko‘proq topadiganda ham umumiy ulushdan tashqari, hech kimga tushuntirmasdan sarflaydigan shaxsiy puli bo‘lishi kerak. Shaxsiy pulning bir qismini kartada emas, alohida omonatda saqlagan ma'qul — shunda umumiy ehtiyojga sarflab qo‘yish xavfi kamayadi.
Jadval: byudjetni daromad bo‘yicha qanday bo‘lish
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| Birinchi sherikning ulushi | Daromad1 ÷ (Daromad1+Daromad2) | 12 mln ÷ 18 mln = 67 % |
| Ikkinchi sherikning ulushi | Daromad2 ÷ (Daromad1+Daromad2) | 6 mln ÷ 18 mln = 33 % |
| Umumiy xarajatga qo‘shim | Ulush × umumiy xarajat | 6 mlndan 67 % = 4 mln; 33 % = 2 mln |
Ko‘p uchraydigan xatolar
Barcha xarajatni qat'iy tengga bo‘lib, daromad ancha o‘zgarganiga qaramay, buni yillab qayta ko‘rmaydilar. Kam topadigan sherikka shaxsiy pul qoldirmaydilar, shu sabab har bir xarid tushuntirishga aylanadi. Katta xaridni yolg‘iz hal qiladilar, «ko‘proq men to‘layapman» deb — natijada minnatdorchilik o‘rniga xafagarchilik chiqadi. Shunga o‘xshash tuzoq maoshdan maoshgacha yashash maqolasida ham ko‘rib chiqilgan — u yerda ham ulushlarsiz pul sezilmasdan tarqalib ketishi haqida.
Qisqa javoblar
Xotin erdan ko‘proq topsa, xarajatlarni qanday bo‘lish kerak?
Daromad ulushiga qarab: har biri umumiy xarajatga o‘z umumiy daromaddagi ulushiga teng summa qo‘shadi — shunda ikkalasida ham summasi emas, taxminan bir xil ulush shaxsiy pul qoladi.
Er-xotin umumiy hisob ochishi shartmi?
Shart emas: faqat umumiy xarajatlar uchun alohida karta yuritish qulayroq, qolgan pul esa har birining shaxsiy hisobida qoladi.
Daromad o‘zgarsa, ulushni qachon qayta hisoblash kerak?
Yarim yilda yoki yilda bir marta joriy daromad bo‘yicha ulushlarni qayta hisoblang va qo‘shim summasini yangilang — aks holda formula tezda eskiradi.
Turli daromadda katta xaridlar bilan nima qilish kerak?
Ulush bo‘yicha emas, birgalikda hal qiling: oldindan belgilangan summadan qimmatroq xarajatni ovoz chiqarib muhokama qiling.
Qisqacha
- Turli maoshda bir xil summa — bu teng bo‘lmagan yuk.
- Umumiy xarajatdagi ulush umumiy daromaddagi ulushga qarab hisoblanadi, tengga emas.
- Umumiy xarajat uchun alohida karta qulay, shaxsiy pul esa alohida saqlanadi.
- Katta xaridlar kelishuv bilan, kim ko‘proq topishiga qarab emas hal qilinadi.
- Kam topadigan sherikda ham hisobotsiz shaxsiy pul qolishi kerak.
- Daromad sezilarli o‘zgarsa, ulushni qayta hisoblash kerak.
