Aziz xotini bilan Chorsudan yarim yillik guruch qopini olib kelishdi — qo‘shni maslahat bergan, optom ikki baravar arzon deb. Uch oydan keyin omborda qurt paydo bo‘ldi, yarim qop guruchni tashlab yuborishdi, tejalgan pul esa oddiy do‘kondan yangi guruch olishga ketdi.
Oziq-ovqatni optom olish har doim ham foydali emas — foyda kilogramm narxidan emas, haqiqatda yeyilgan, tashlanmagan miqdordan hisoblanadi.
Optom olish nima va oddiy do‘kondan farqi nimada
Opt — bu katta partiyani bir yo‘la sotib olish: paket o‘rniga un qopi, shisha o‘rniga moy kanistri, kilogramm shashlik go‘shti o‘rniga yarim qo‘y go‘shti. Sotuvchi kilogramm narxini tushiradi, chunki qadoqlashda tejaydi va tezroq sotadi. Narx farqi sezilarli bo‘lishi mumkin — lekin bu farq xaridorga faqat mahsulot yeyilib tugasa, tashlanmasa tegadi.
Optom olish qachon chindan foydali
Uchta shart bor, ular birga ishlaydi. Birinchisi — mahsulot sifatini yo‘qotmay uzoq saqlanadi: yorma, un, shakar, moy, konserva, muzlatilgan go‘sht. Ikkinchisi — oila haqiqatda oyiga shuncha miqdorni yeydi, faqat kamroq marta xarid qiladi. Uchinchisi — qo‘yadigan joy bor: yormaga quruq salqin joy, go‘shtga muzlatgich kamerasi.
Uchala shart mos kelsa, tejam haqiqiy bo‘ladi va buzilishga ketmaydi.
Optom qachon foydasiz, arzon bo‘lsa ham
Tez buziladigan mahsulot — sabzavot, ko‘katlar, sut mahsulotlari, non — optomda deyarli doim yutqazadi: bir qismi yeyilib ulgurmay buziladi. «Ehtiyot shart» deb kamdan-kam yeyiladigan narsa ham foydasiz: qimmat baliq zaxiraga, ekzotik ziravor. Xarid uchun qarz olish ham foydasiz — qop guruch uchun qarz kerak bo‘lsa, kilogrammdagi tejam foizga ketadi.
Gulnora singlisi bilan Qibray bozorida bitta qop kartoshkani ikkiga bo‘lib olishdi — har biriga 40 kilogrammdan, salqin dahlizda saqlashdi, yo‘qotmasdan yeb bitirishdi va oddiy haftalardagi bozor narxiga nisbatan sezilarli tejashdi.
Haqiqiy tejamni qanday hisoblash kerak
Formula: tejam = (chakana narx − optom narx) × og‘irlik, minus buzilib tashlangan qismning narxi.
Misol: guruch chakana 14 000 so‘m/kg, optom 11 000 so‘m/kg, 25 kg olindi. Farq 3000 × 25 = 75 000 so‘m. Qopdan 2 kg buzildi — bu chakana narxda 22 000 so‘m. Haqiqiy tejam: 75 000 − 22 000 = 53 000 so‘m, 75 000 emas. Raqamlar shartli — o‘zingiznikini qo‘ying.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday | Misol |
|---|---|---|
| Kg narxidagi farq | chakana minus optom | 14 000 − 11 000 = 3000 so‘m |
| Buzilishdan yo‘qotish | buzilgan og‘irlik × chakana narx | 2 kg × 11 000 = 22 000 so‘m |
| Haqiqiy tejam | farq × og‘irlik minus yo‘qotish | 75 000 − 22 000 = 53 000 so‘m |
Sotib olinganni qayerda saqlash kerak
Yorma va unni quruq joyda, zich idishda, namdan uzoqroqda saqlang: qurt aynan namlik va issiqlikdan paydo bo‘ladi. Zaxiradagi go‘sht oddiy muzlatgichning bir-ikki javonida emas, to‘g‘ri muzlatgich kamerasida turishi kerak — u yerda muzlash notekis, mahsulot bir necha oyda ta’mini yo‘qotadi. O‘z muzlatgich kamerangiz bo‘lmasa va yangisini darhol sotib olish qimmat bo‘lsa, maishiy texnika e’lonlaridan ishlatilganini ko‘ring yoki kreditga oling: banklar shartlari har xil, iste’mol kreditlari sahifasida solishtirish oson.
Qo‘shni va qarindoshlar bilan bo‘lib olish
Optom narx ko‘pincha bitta oila yeya olmaydigan hajmdan boshlanadi. Qarindosh yoki qo‘shnilar birgalikda pul qo‘shib oladi — Gulnora singlisi bilan qilganidek. Oldindan kishi boshiga summani kelishib olish osonroq: keshbek beradigan karta oziq-ovqat xarajatining bir qismini qaytaradi, shartlarini kredit kartalari sahifasida ko‘ring, o‘zaro o‘tkazmada esa bank ba’zan komissiya oladi — bu haqda bank komissiyalari haqidagi maqolada.
Tejalgan pulni nima qilish kerak
Oqilona odat — tejalgan pulni darhol sarflamay, keyingi xarid yoki kutilmagan holat uchun qoldirish. Hech bo‘lmasa bir qismini omonatda saqlash mumkin, pul keyingi optom bozorgacha behuda yotib qolmasin. Katta xaridga — aytaylik, xaridni umuman mumkin qiladigan muzlatgich kamerasiga — qaror qilsangiz, to‘lovni oldindan kredit kalkulyatorida hisoblab ko‘ring.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Oila oyiga chindan qancha yeyishini hisoblamay, «arzon ekan» deb qop olish.
- Yorma va unni zich idish o‘rniga yupqa paketda saqlash — qurt paydo bo‘ladi.
- Muzlatgichga umid qilib, tez buziladigan mahsulotni zaxiraga olish.
- Tejam qarz foizini qoplaydimi hisoblamay, xarid uchun qarz olish.
- Bitta oila ulgurib yeyolmaydigan hajmni qo‘shnilar bilan bo‘lib olmaslik.
Qisqa javoblar
Optom nimani olish foydali
Yorma, un, shakar, moy, konserva va muzlatiladigan go‘sht — sifatini yo‘qotmay oylab saqlanadigan narsalar. Tez buziladigan mahsulot optomda deyarli doim foydasiz.
Optom xarid uchun kredit olish kerakmi
Odatda yo‘q: agar narx farqidagi tejam kredit foizidan kam bo‘lsa, ma’nosi yo‘q. Kredit ovqatning o‘ziga emas, saqlash texnikasiga — bir-ikki yilda xaridlar bilan o‘zini qoplaydigan muzlatgich kamerasiga mos keladi.
Optom yormani qurtlatmasdan qanday saqlash kerak
Quruq salqin joyda, qog‘oz paket emas, zich yopiladigan idish — bank yoki plastik konteynerda. Namlik va issiqlik yorma buzilishining asosiy sababi.
Qo‘shnilar bilan optomga pul qo‘shsa bo‘ladimi
Ha, bu odatiy amaliyot: bozorga borishdan oldin hajm va narxni bo‘lib oling, kim qanday to‘lashini kelishib qo‘ying.
Qisqacha
- Opt yorma, un, moy, konserva va muzlatilgan mahsulot uchun foydali — oylab saqlanadigan narsalar uchun.
- Tez buziladigan mahsulot optomda deyarli doim yutqazadi — bir qismi shunchaki tashlanadi.
- Haqiqiy tejam — narx farqi minus buzilgan narsaning qiymati, qog‘ozdagi kg narxi emas.
- Muzlatgich kamerasi va quruq zich idish bir-ikki xariddayoq o‘zini qoplaydi.
- Ovqat uchun qarz olish odatda foydasiz — foizlar tejamni yeb qo‘yadi.
- Optom partiyani qo‘shni yoki qarindosh bilan bo‘lish ortiqcha hajm muammosini hal qiladi.
