«Yaxshi foizga bir yillik omonat ochdim, lekin kutganimdan kamroq oldim» — kapitallashtirish bilan omonatni oddiy omonat bilan birinchi marta solishtirgan har ikkinchi odam shunday deydi. Farq bitta so‘zda — «kapitallashtirish», lekin aynan shu so‘z bir yildan keyin qancha so‘m olishingizni hal qiladi.
Chilonzordan Nilufar dekret puli uchun omonat tanlayotgan edi. Bir bankda birmuncha yuqoriroq foiz, lekin kapitallashtirishsiz taklif qilishdi, ikkinchisida esa foiz pastroq, ammo har oy kapitallashtirish bilan. Qog‘ozda birinchi variant foydaliroq ko‘rinardi, ammo yil davomidagi real daromadni qayta hisoblaganda ikkinchi omonat ko‘proq so‘m keltirdi.
Keling, kapitallashtirish nima, uni o‘zingiz qanday hisoblash mumkinligini va u qachon haqiqatan foyda berishini, qachon esa bank reklamasidagi chiroyli so‘z ekanini ko‘rib chiqamiz.
Omonatni kapitallashtirish nima
Kapitallashtirish — bu hisoblangan foizlar alohida to‘lanmay, omonat summasiga qo‘shib boriladigan usul. Keyingi davrda foizlar boshlang‘ich summadan emas, omonat summasi ustiga qo‘shilgan foizlar bilan birga hisoblanadi. Oddiy qilib aytganda: pul foiz ustiga foiz keltiradi.
Kapitallashtirish oddiy omonatdan nimasi bilan farq qiladi
Kapitallashtirishsiz omonatda bank har oy yoki har chorakda hisoblangan foizni alohida hisobga yoki kartaga o‘tkazadi, omonat summasi esa butun muddat davomida o‘zgarmaydi. Kapitallashtirishda esa foizlar omonat ichida qoladi va keyingi hisob-kitob uchun asosga qo‘shiladi. Bir xil stavkada kapitallashtirish bilan yakuniy summa har doim biroz ko‘proq bo‘ladi, farq muddat va hisoblash chastotasi bilan ortadi.
Kapitallashtirish bilan daromadni qanday hisoblash kerak
Formulani so‘z bilan aytsak: omonatning yangi summasi eski summa qo‘shilgan davr foizidan iborat bo‘ladi. Davr foizi hozir omonatda turgan summadan hisoblanadi, ochilgan paytdagi summadan emas.
Misol. Omonat 10 000 000 so‘m, shartli stavka yiliga 20 foiz, kapitallashtirish har oy. Birinchi oy uchun foiz taxminan 10 000 000 ni 20 foizga ko‘paytirib, 12 oyga bo‘lganda 166 667 so‘m atrofida chiqadi. Bu summa omonatga qo‘shiladi va ikkinchi oyda foiz endi 10 166 667 so‘mdan hisoblanadi. Raqamlar shartli, misol uchun — o‘z bankingiz stavkasini qo‘yib ko‘ring.
Ikkinchi misol bir yilga. Foizlar kapitallashtirilmaganda, 12 oyda taxminan 2 000 000 so‘m yig‘ilardi. Har oylik kapitallashtirish bilan yakuniy foyda yuqoriroq bo‘ladi, kapitallashtirish qanchalik tez-tez bo‘lsa, farq shunchalik katta bo‘ladi. Aniq raqamni o‘z summangiz va bank shartlariga qarab alohida hisoblab ko‘ring.
Kapitallashtirish bilan omonatni qancha muddatga ochish kerak
Kapitallashtirish samarasi yarim yildan boshlab sezilarli bo‘ladi. Bir-ikki oylik omonatda farq deyarli sezilmaydi, qisqa muddatli pulni istalgan variantda saqlash mumkin. Katta maqsad uchun bir-ikki yil jamg‘arayotgan bo‘lsangiz, kapitallashtirish qo‘shimcha harakatsiz sezilarli foyda beradi.
Muddatidan oldin foizlarni yechib olish mumkinmi
Kapitallashtirish bilan omonatda odatda alohida «foiz hisobi» bo‘lmaydi, pul bitta summaga qo‘shilib ketadi. Kundalik hayot uchun doimiy daromad kerak bo‘lsa, foizlari kartaga to‘lanadigan, kapitallashtirishsiz omonatni tanlang. Qo‘shnisi onasiga aynan shunday omonat ochgan: foizlar har oy kartaga tushadi va kommunal to‘lovlarga ketadi, omonat summasi esa tegilmay qoladi.
Nimani tanlash kerak — kapitallashtirish bilanmi yoki bilansizmi
Maqsad ma’lum sanaga maksimal summa yig‘ish bo‘lsa — mashina, ta’mir yoki bolalar ta’limi uchun — kapitallashtirish foydaliroq. Jamg‘armadan alohida har oylik daromad kerak bo‘lsa, foizi kartaga to‘lanadigan omonat qulayroq. Ikkilanayotgan bo‘lsangiz, bankdan ikkala variant bo‘yicha hisob-kitob so‘rang, bu bepul va besh daqiqa vaqt oladi.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Raqamlarda misol |
|---|---|---|
| Bir oylik foiz | Omonat summasini stavkaga ko‘paytirib, 12 ga bo‘lish | 10 000 000 × 20% ÷ 12 ≈ 166 667 so‘m |
| Ikkinchi oy uchun asos | Omonat summasi qo‘shilgan o‘tgan oy foizi | 10 000 000 + 166 667 = 10 166 667 so‘m |
| Kapitallashtirishsiz yillik daromad | Omonat summasini stavkaga ko‘paytirish | 10 000 000 × 20% = 2 000 000 so‘m |
| Kapitallashtirish bilan yillik daromad | Har oy oshib boruvchi asos bo‘yicha hisoblanadi | odatda oddiy hisobdan bir necha o‘n minglab so‘m yuqori |
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Ikki bank stavkasini kapitallashtirish chastotasiga qaramay solishtirish — bir xil stavkada har oylik kapitallashtirish har chorakligidan foydaliroq.
- Kapitallashtirish har doim yuqori stavkali oddiy omonatdan foydaliroq deb o‘ylash, aslida ba’zida stavkadagi farq kapitallashtirish samarasini yopib qo‘yadi.
- Muddatidan oldin kerak bo‘lishi mumkin bo‘lgan pulga uzoq muddatli kapitallashtirish bilan omonat ochish — muddatidan oldin yechish ko‘pincha yig‘ilgan daromadning hammasini kesib tashlaydi.
- Shartlarni diqqat bilan o‘qimaslik — ba’zi mahsulotlarda kapitallashtirish faqat foizning bir qismiga qo‘llaniladi, hammasiga emas.
Qisqa javoblar
Kapitallashtirish bilan omonat oddiy so‘z bilan aytganda nima
Bu foizlar alohida to‘lanmaydigan, omonat summasiga qo‘shilib boradigan va keyin o‘zi daromad keltira boshlaydigan omonat turi.
Kapitallashtirish har doim foydaliroqmi
Yo‘q, agar ikkinchi bankda stavka sezilarli yuqori bo‘lsa, unda foizning o‘zini emas, muddat oxiridagi yakuniy summani solishtirish kerak.
Kapitallashtirish qanchalik tez-tez bo‘ladi
Ko‘pincha har oy yoki har chorakda, aniq shartlarni NARXTOP omonatlar sahifasida aniq bank shartnomasidan tekshiring.
Omonatni yopmasdan foizlarni olib qo‘yish mumkinmi
Mahsulot shartlariga bog‘liq: ba’zi kapitallashtirish bilan omonatlar yig‘ilgan daromadni yo‘qotmasdan qisman yechib olishga ruxsat bermaydi, buni oldindan bankdan aniqlashtiring.
Dekret puli yoki zaxira uchun nimani tanlash kerak
Agar pul tez kerak bo‘lishi mumkin bo‘lsa, avval moliyaviy zaxira uchun qancha ajratish kerakligini o‘qing, keyin shu summaga mos omonat turini tanlang.
O‘z omonatim bo‘yicha aniq daromadni qayerda hisoblash mumkin
Summa, stavka va muddatingizni NARXTOP kalkulyatoriga kiriting, u kapitallashtirishni hisobga olgan holda yakuniy summani ko‘rsatadi.
Qisqacha
- Kapitallashtirish — foizlar omonatga qo‘shiladi va keyin o‘zi daromad keltira boshlaydi.
- Samara yarim yildan boshlab sezilarli, qisqa muddatli omonatlarda farq minimal.
- Stavkaning o‘zini emas, muddat oxiridagi yakuniy summani solishtiring.
- Jamg‘armadan alohida har oylik daromad uchun foizi kartaga to‘lanadigan omonatni tanlang, kapitallashtirish bilan emas.
- Omonat summasi katta xarid uchun yetmasa, omonatni muddatidan oldin yechish o‘rniga iste’mol kreditlari shartlarini ko‘rib chiqing.
- Qisqa muddat uchun imtiyozli davrga ega kredit kartalarga ham qarang, valyuta omonatlari uchun esa kursni NARXTOP valyuta kurslari sahifasida tekshiring.
