Mahalladagi qo‘shni hovliga kavkaz cho‘pon itini oldi va birinchi hafta butun ko‘cha bo‘ylab hurishidan faxrlandi. Oy oxirida uchastka nazoratchisi keldi — qo‘shnilar it tunda hurayotgani va darvoza oldida bolalarni qo‘rqitayotgani haqida shikoyat qilishgan edi. Hovlili uyda it boqish O‘zbekistonda oddiy manzara, lekin «it olish» va «qo‘shnilar bilan totuv yashash» orasida oldindan hal qilingani ma’qul bo‘lgan o‘nlab savol bor.
Qisqa javob: itni deyarli har qanday hovlili uyda boqish mumkin, lekin janjalsiz va qulay — faqat volyer yoki budka, to‘siq va sayr vaqti o‘ylab qo‘yilgan, qo‘shnilar bilan esa hurish va hudud masalasi gaplashib olingan bo‘lsa. Bo‘lmasa, tinch zot ham bir necha oyda shikoyatlar manbasiga aylanadi.
Quyida — hovliga nima kerak, bu qancha turadi va qo‘shnilar bilan qanday janjallashmaslik mumkin.
Hovlida itga nima kerak: minimum va oqilona daraja
Minimum — to‘shakli budka, qishda muzlamaydigan va yozda quramaydigan suv uchun likopcha, issiqda soya. Oqilona daraja — to‘siqli volyer, toki it hovlidan chiqib ko‘chaga yugurmasin va darvoza oldida yo‘lovchilarni qo‘rqitmasin, hamda qo‘shni bolalari kirmaydigan alohida hudud. Alabay yoki kavkaz kabi yirik zotga volyer deyarli majburiy: butun hovli bo‘ylab erkin yurish va tashqariga chiqadigan darvoza — it bir kun ko‘chada qolib ketishi mumkinligi degan xavf.
Itga hovlini jihozlash qancha turadi
Budka narxi o‘lcham va materialga qarab har xil — yog‘ochdan o‘lchov bo‘yicha buyurtma qilish mumkin, qo‘l bilan qo‘shimcha materiallardan isitib qilingani arzonroq chiqadi. Volyer to‘sig‘i — to‘r va ustunlar — eng sezilarli xarajat qatori, ayniqsa yirik itga bezak to‘siq emas, mustahkam to‘r kerak bo‘lganda. Uyni hali tanlayotgan bo‘lsangiz, hovli maydoniga oldindan e’tibor bering — ko‘chmas mulk bo‘limidagi hovlili uy e’lonlarida odatda uchastka maydoni ko‘rsatilgan, undan volyer va bolalar uchun alohida hudud yetadimi bilib olish mumkin.
It va qo‘shnilar: qanday janjallashmaslik mumkin
Shikoyatlarning asosiy sababi — itning o‘zi emas, tungi hurish va darvoza ortidagi hudud. Agar it darvoza orqali yo‘lovchilarga hursa, buni butun ko‘cha eshitadi, faqat egasi emas. Qo‘shnilar bilan hudud chegarasi qayerdan o‘tishini oldindan hal qilish va it yirik yoki qo‘riqchi bo‘lsa, ogohlantirish oqilona — ko‘pchilik itning o‘zidan emas, kutilmaganlikdan qo‘rqadi. Bu tez-tez uchraydi: janjal itning o‘zidan emas, u haqida hech kim oldindan gaplashmagani uchun chiqadi.
«Itning yirikligi haqida ogohlantirdingizmi?» — deb so‘radi qo‘shni, farzandi darvoza oldida hurishdan qo‘rqib ketgandan keyin. «Yo‘q, to‘siq hammasini hal qiladi deb o‘yladik», — deb javob berishdi egalar. To‘siq hammasini hal qilmaydi: ovoz undan erkin o‘tadi.
Hovlidagi itga qarov: issiq, qish, sog‘lik
Yozda hovlidagi itga doimiy soya va suvga kirish kerak — qalin junli yirik zotlar uchun qizib ketish ko‘rinishidan xavfliroq. Sovuq viloyatlarda qishda budka isitilishi kerak, likopchadagi suv esa muzlab qolishi mumkin — «kunda bir marta kirib chiqish» emas, muntazam nazorat kerak. Hovlidagi itlarda tullash kvartiradagilarga qaraganda faolroq boradi, chunki jun ham issiqni, ham sovuqni ushlab turishi kerak — bir necha kunda tarash egasining ham, deraza tagidagi hududning ham asabini tejaydi.
Hovli va boqish xarajatini qanday hisoblash
Formula: hovliga bir martalik xarajat (budka + to‘siq) + oyiga doimiy xarajat × 12 + yillik veterinar. Shartli raqamlarda misol: budka va volyer to‘sig‘i — bir martalik 1 500 000 so‘m, yirik it uchun ovqat va mayda-chuyda — oyiga 400 000 so‘m, veterinar — yiliga 500 000 so‘m.
400 000 × 12 = 4 800 000. Plyus 500 000 veterinarga va 1 500 000 hovliga — jami birinchi yilda 6 800 000 so‘m. Ikkinchi yildan hovliga bir martalik xarajatsiz summa taxminan 5 300 000 so‘mgacha kamayadi. Raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying — volyer materiallari va ovqat narxi hududga qarab qattiq farq qiladi.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| Budka va to‘siq | bir martalik, hovli hajmiga bog‘liq | 1 500 000 so‘m |
| Ovqat va mayda-chuyda | oylik narx × 12 | 400 000 × 12 = 4 800 000 so‘m |
| Yillik veterinar | emlash + parazitlarga qarshi ishlov | 500 000 so‘m |
| Birinchi yil jami | uch qator yig‘indisi | 6 800 000 so‘m |
Katta hovlili uyni hali tanlayotgan bo‘lsangiz, uchastka maydoni va qo‘shnigacha masofani oldindan e’lonlarda ko‘ring — ba’zi sotuvchilar buni tavsifda ko‘rsatadi, bo‘lmasa ko‘rishdan oldin to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘rang yoki o‘z so‘rovingizni NARXTOP saytida e’lon berish orqali joylashtiring. Sotib olmay, hovlili uyni ijaraga olayotganlar esa darhol ijara e’lonlari orasidan qidirsin — u yerda hovli itga kerakligini darhol ko‘rsatish mumkin. Uy kreditga olinsa, to‘lovni oldindan uy-joy byudjeti kalkulyatorida hisoblab ko‘ring.
Viloyatdagi uy: o‘z xususiyatlari
Viloyat uylarida hovlilar odatda shahardagidan kattaroq, lekin veterinar klinikasigacha masofa ham kattaroq. Shifokorga va ovqat uchun sayohatlarni rejalashtirar ekansiz, shahar tashqarisidagi sharoitlar uchun qaysi mashina mos kelishini oldindan hisoblab ko‘rish foydali — bu haqida viloyat uchun qanday mashina mos keladi maqolasida batafsil yozilgan. Bu ayniqsa it yirik bo‘lib, yiliga bir marta emas, muntazam mutaxassis ko‘rigiga muhtoj bo‘lsa, dolzarb.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- Yirik itni volyersiz boqish, uchastka to‘sig‘i yetarli deb hisoblab.
- Qo‘shnilarni it haqida oldindan ogohlantirmaslik — janjal itning o‘zidan emas, kutilmaganlikdan chiqadi.
- Volyer to‘sig‘ida tejash, yirik faol zot uchun yupqa to‘r sotib olib.
- Yozda soya va suvni unutish — hovlidagi it uchun qizib ketish tuyulganidan ko‘ra real xavf.
Qisqa javoblar
Hovlili uyda itga volyer kerakmi
Yirik yoki qo‘riqchi zot uchun — deyarli ha: volyer itga butun hovli bo‘ylab erkin yurish va darvozadan chiqib ketishga imkon bermaydi. Kichik tinch it uchun budka va nazorat bilan cheklanish mumkin.
Itga budka qancha turadi
Narx o‘lcham va materialga bog‘liq — oddiy yog‘och konstruksiyadan buyurtma bo‘yicha isitilganigacha. Aniq summani ustadan yoki hududingizdagi e’lonlardan so‘rang, narxlar qattiq farq qiladi.
It tufayli qo‘shnilar bilan qanday janjallashmaslik mumkin
It yirik yoki qo‘riqchi ekanini oldindan ogohlantiring va hudud chegarasi qayerdan o‘tishini gaplashing. Shikoyatlarning aksariyati itning o‘zi emas, kutilmaganlik va tungi hurish bilan bog‘liq.
It darvoza oldida yo‘lovchilarga hursa nima qilish kerak
Budka yoki volyerni darvozadan uzoqroqqa surish va itni yo‘lovchilarga tinch munosabatda bo‘lishga o‘rgatish kerak. Hurish tungi va doimiy bo‘lsa, bu qo‘shnilar nazoratchiga shikoyat qilishidan oldin gaplashish uchun sabab.
Hovlida itni boqish kvartiradagidan arzonmi
Odatda ha, chunki sayohat vaqtida saqlash kerak emas, lekin budka, to‘siq va hudud parvarishi xarajati qo‘shiladi.
Qisqacha
- Hovlili uydagi yirik yoki qo‘riqchi it uchun volyer va mustahkam to‘siq — dabdaba emas, zarurat.
- Budka va to‘siqqa bir martalik xarajat sayohat vaqtida saqlash kerak emasligi bilan qoplanadi.
- Qo‘shnilar bilan janjallarning aksariyati itning o‘zi emas, tungi hurish va kutilmaganlik bilan bog‘liq.
- Yozda itga soya va doimiy suv, qishda esa isitilgan budka va suv muzlamaganini nazorat qilish kerak.
- Itga hovlili uy tanlarkan, oldindan uchastka maydoni va veterinar klinikasigacha masofani ko‘ring.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
