Farg‘ona viloyatida Toshevlar oilasi sigir va uchta qo‘yni faqat sut va go‘sht uchun emas saqlaydi. Qizlariga o‘qish uchun pul kerak bo‘lganda, buzoqni sotishdi — va deyarli butun o‘quv yiliga yetdi. Ko‘p qishloq oilalari uchun chorva bank hisobiga o‘xshaydi: foiz qo‘shilmaydi, lekin kerak bo‘lganda pulni yechib olish mumkin.
Chorva jamg‘arma sifatida — har bir oila o‘zicha hal qiladigan savol. Chorva bir yilda qancha daromad berishini va qachon pulni bankka qo‘yish foydaliroq ekanini hisoblab ko‘ramiz.
Chorvani jamg‘arma sifatida saqlash nima degani
Bu oila pulni naqd holda yoki bank omonatida emas, o‘sib boradigan jonzotga qo‘yishi. Bahorda sotib olingan buzoq kuzga borib ikki baravar og‘irlashadi — shunchaki o‘sgani uchun. Omonatdan farqi shundaki, chorva o‘z-o‘zidan foiz bermaydi, saqlash xarajatlari esa doim ketaveradi.
Chorva qancha daromad berishini qanday hisoblash
Formula: yillik daromad — sotish narxidan sotib olish narxi va saqlash xarajatlari ayriladi. Foizdagi daromad — shu summani boshlang‘ich pulga bo‘lib, yuzga ko‘paytirish orqali topiladi.
Misol (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying): buzoq bahorda 6 000 000 so‘mga sotib olindi. Yil davomida ozuqa va veterinarga 3 000 000 so‘m ketdi. Kuzda 12 000 000 so‘mga sotildi. Daromad: 12 000 000 − 6 000 000 − 3 000 000 = 3 000 000 so‘m. Daromadlilik: 3 000 000 ÷ 6 000 000 × 100 = yiliga 50 foiz.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| Buzoq sotib olish | bozor yoki e’londagi narx | 6 000 000 so‘m |
| Yillik xarajatlar | ozuqa, suv, veterinar, tarash | 3 000 000 so‘m |
| Kuzda sotish | bitim vaqtidagi haqiqiy narx | 12 000 000 so‘m |
| Sof daromad | sotish − sotib olish − xarajat | 3 000 000 so‘m |
| Daromadlilik | daromad ÷ sotib olish × 100% | 50% |
Ko‘pincha hisobga olinmaydigan xarajatlar
O‘z yerida sigir boqadigan oila naqd pulni kamroq sarflaydi, ammo vaqtini sarflaydi. Kombikorm, veterinar, yaylov ijarasi kamdan-kam oldindan hisoblanadi, keyin esa daromad cho‘ntakdagi pulga to‘g‘ri kelmasligidan hayron qolishadi.
Tez-tez shunday bo‘ladi: qo‘shni qo‘yni uch baravar qimmatga sotganini maqtanadi, lekin ozuqaga qancha ketganini hisoblamaydi.
Chorva yoki bank omonati
Omonatning foizi bor, bank oldindan aytadi, pulni so‘mda ham, valyutada ham saqlash mumkin — amalda qaysi biri qulayroq, shu yerda. Chorvada foiz yo‘q — sotish paytidagi bozor narxi bor.
Agar pul tez kerak bo‘lsa, omonatni yechish sigirni bir kunda sotishdan osonroq, katta summani uyda naqd saqlashdan ham osonroq. Bank omonatidagi joriy foizlarni solishtiring.
Keyinroq ma’lum bo‘ladigan xavflar
Kasallikdan o‘lim, hovlidan o‘g‘irlanish, ozuqani qimmatlashtiradigan qurg‘oqchilik — qishloq hayotining oddiy qismi.
Tanish holat: oila bayramga uchta qo‘y boqqan, bir oy oldin podada kasallik boshlangan — ikkitasini davolashga to‘g‘ri kelgan.
Chorvani qanday sotish — birinchi narxga kelishmaslik
Taklifni qancha ko‘p xaridor ko‘rsa, narx darvoza oldidagi birinchi xaridor aytgan narxga emas, bozor narxiga shuncha yaqin bo‘ladi.
- O‘z tumaningizda o‘xshash chorva narxini oxirgi hafta bo‘yicha bilib oling.
- E’lonni rasm va jonivor vazni bilan joylashtiring.
- Birinchi taklifga rozi bo‘lishdan oldin kamida ikki-uchta taklifni solishtiring.
E’lonni e’lon berish formasi orqali joylashtirish, o‘xshash takliflarni NARXTOP e’lonlar bo‘limida ko‘rish mumkin.
Tez-tez uchraydigan xatolar
Faqat sotish narxini hisoblab, saqlash xarajatlarini ayirishni unutishadi. Tekshirilmagan omonat foizi bilan solishtirishadi. Kasallik xavfini hisobga olishmaydi.
Qisqa javoblar
Pulni chorvada saqlash foydalimi?
Ha, agar yillik barcha saqlash xarajatlarini ham hisoblasangiz va kasallik yoki nobud bo‘lish xavfini hisobga olsangiz, foydali bo‘lishi mumkin.
Chorva yoki bank omonati — qaysi biri foydali?
Maqsadga bog‘liq: pul tezda kerak bo‘lsa, omonat osonroq; bir yilda katta xaridga jamg‘arish bo‘lsa, qulay holatda chorva ko‘proq berishi mumkin.
Chorva daromadliligini qanday hisoblash kerak?
Sotish narxidan sotib olish narxi va saqlash xarajatlari ayriladi, uni sotib olish narxiga bo‘lib, yuzga ko‘paytiring — foizdagi daromadlilik shu bo‘ladi.
Chorvani qanday qimmatroq sotish mumkin?
Tumaningizda oxirgi hafta narxlarini solishtiring va darvoza oldidagi birinchi taklifga rozi bo‘lmang.
Qisqacha
- Chorva — qiymati o‘sadigan, lekin kafolatlangan foizi bo‘lmagan jamg‘arma shakli.
- Daromadlilikni faqat yillik barcha saqlash xarajatlarini ayirgandan keyin hisoblang.
- Bank omonatini bir kunda yechish sigirni sotishdan osonroq.
- Kasallik va ozuqa narxi o‘sishi xavfi — hisobning qismi, istisnosi emas.
Summalar va to‘lovlarni NARXTOP kalkulyatorida hisoblab ko‘rish qulay.
