Mahallada qo‘shni vafot etdi. Yashovchilardan biri pul yig‘ishni o‘z zimmasiga oldi — hovlilarni aylanib chiqdi, kimdir 50 ming so‘m, kimdir 500 ming so‘m berdi, kimdir esa qancha kerakligini umuman tushunmay, «cho‘ntagida qancha bo‘lsa shuncha» berdi. Natijada yig‘ilgan summa eng zarur narsalarga ham zo‘rg‘a yetdi, chunki hech kim oldindan aynan qancha kerakligini aytmagan edi.
Dafn va ehsonga qancha berish va pulni noqulaysiz qanday yig‘ish kerak, so‘rash ham, rad etish ham qiyin bo‘lgan holatda? «Qancha kerak» degan yagona javob yo‘q — bu har birining imkoniyatiga va yig‘imda necha kishi qatnashishiga bog‘liq. Lekin yig‘imning o‘zini shunday tashkil qilish mumkinki, na yetishmovchilik, na noqulay jimjitlik bo‘lmaydi.
Keyingi qismda — kerakli summani bandlar bo‘yicha qanday hisoblash, odatda kim yig‘imni tashkil qiladi, pul yordami hashardan nimasi bilan farq qiladi va pul baribir yetmasa nima qilish kerak.
Dafn va ehsonga qancha berish odat
«Qancha kerak» degan qat'iy summa yo‘q va bo‘lishi ham mumkin emas — bu har bir oilaning farovonligiga, vafot etgan va uning oilasi bilan qanchalik yaqin munosabatda bo‘lganingizga hamda yig‘imda umuman necha kishi qatnashishiga bog‘liq. Oqilona mo‘ljal — o‘z byudjetingizga zarar yetkazmaydigan summa, qo‘shnilarda «odat bo‘lgan» summa emas.
Dafn uchun qancha yig‘ish kerakligini qanday hisoblash
Formula shunday: kerakli summa — alohida bandlar bo‘yicha xarajatlar yig‘indisi: joy, transport, marosim, ehson dasturxoni. Raqamlar shartli, misol uchun — shahringiz va tumaningizdagi narxlar sezilarli farq qilishi mumkin, alohida aniqlashtiring.
Misol: joy va marosim — 8 000 000 so‘m, transport — 1 500 000 so‘m, ehson dasturxoni — 3 000 000 so‘m. Jami 8 000 000 qo‘shish 1 500 000 qo‘shish 3 000 000 teng 12 500 000 so‘m — bu yig‘imni e'lon qilishda tayanish mumkin bo‘lgan mo‘ljal.
Ikkinchi misol: yig‘imda 40 qo‘shni qatnashsa va har biri o‘rtacha 300 000 so‘mdan bersa, 40 ni 300 000 ga ko‘paytirsak, 12 000 000 so‘m chiqadi — deyarli hammasiga yetadi, yetishmagan 500 000 so‘mni odatda eng yaqin qarindoshlar o‘z zimmasiga oladi.
Odatda kim yig‘im tashkil qiladi va buni noqulaysiz qanday qilish kerak
Yig‘imni ko‘pincha qo‘shni, hamkasb yoki qayg‘uga eng yaqin bo‘lmagan qarindosh o‘z zimmasiga oladi — shunda tashkiliy masalalarni oilaning tashvishidan alohida yuritish osonroq. Eng oddiyi — darhol taxminiy summani aytish: «taxminan shuncha yig‘ish kerak, qancha qo‘lingizdan kelsa shuncha bering» — bu qancha berish odatligini bilmaganlar uchun noqulaylikni olib tashlaydi.
— Kimdir umuman pul bilan yordam bera olmasa-chi? — Unda ish bilan yordam taklif qiling: mashinada olib borish, qarindoshlarga qo‘ng‘iroq qilish, ehson dasturxoni uchun oshxonada yordamlashish — qatnashish faqat pul bilan o‘lchanmaydi.
Hashar va pul — farqi nimada
Hashar — bu mehnat va vaqt bilan yordam: yig‘ilib birgalikda taom tayyorlash, stollarni tuzash, ehsondan keyin tozalash. Pul yig‘imi esa mehnat bilan yopib bo‘lmaydigan aniq xarajatlarni yopadi: joy, transport, mahsulotlar. Ikkala yordam turi ham bir xil muhim, va vafot etganning oilasiga ko‘pincha bitta odamdan katta summadan ko‘ra qo‘shnilarning birgalikdagi mehnatini qabul qilish osonroq bo‘ladi.
Tanish voqea: bir hovlida qo‘shnilar shunday kelishib olishdi — pul faqat aniq ro‘yxat bo‘yicha majburiy xarajatlarga yig‘iladi, qolgan hamma narsani, pishirish va tozalashni qo‘shib, hashar bilan o‘zlari bajaradi. Shundan beri na pul yetishmovchiligi, na kim qancha berishi kerakligi haqida bahs bo‘lmagan.
Tez-tez uchraydigan xatolar
Birinchi xato — taxminiy summasiz pul yig‘ish, natijada ba'zilar juda kam, ba'zilar juda ko‘p beradi, kerakli summa esa baribir yetmaydi. Ikkinchisi — aniq raqamni aytishdan tortinish, odamlarni «qancha to‘g‘ri» deb taxmin qilishga qoldirish.
Uchinchisi — shoshilinch holatlar uchun uyda umuman naqd pul zaxirasi bo‘lmasligi, natijada tashkilotchi qolganlar yig‘ilguncha qarzga pul olishga majbur bo‘ladi — uyda qancha naqd pul saqlash kerakligi haqida dafn kunida emas, oldindan o‘ylab qo‘yish kerak. To‘rtinchisi — xarajatlarni majburiy va majburiy bo‘lmaganga ajratmaslik, natijada yig‘im aslida unchalik muhim bo‘lmagan summalarga cho‘zilib ketadi.
| Nima hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| Bandlar bo‘yicha kerakli summa | Joy + transport + dasturxon | 8 000 000 + 1 500 000 + 3 000 000 = 12 500 000 so‘m |
| Qo‘shnilardan yig‘imdagi summa | Qatnashchilar soni × o‘rtacha hissa | 40 × 300 000 = 12 000 000 so‘m |
Qisqa javoblar
Qo‘shnilarga dafn uchun qancha pul berish kerak
Qat'iy summa yo‘q — o‘z imkoniyatingizga qarang, boshqa kimdir qancha berganiga emas. O‘z byudjetingizga muammo yaratmaydigan summa berish oqilona.
Umumiy qancha yig‘ish kerakligini qanday hisoblash mumkin
Alohida bandlar bo‘yicha xarajatlarni qo‘shing: joy, transport, marosim, ehson dasturxoni. Narxlarni o‘z shahringizda aniqlashtiring — hududlarga qarab sezilarli farq qiladi.
Pul yig‘imini kim tashkil qilishi kerak
Odatda qo‘shni, hamkasb yoki qayg‘uga eng yaqin bo‘lmagan uzoqroq qarindosh — shunda tashkiliy ishlarni oilaning tashvishidan alohida yuritish osonroq.
Pul haqiqatan yetmasa nima qilish kerak
Xarajatlarni majburiy va ikkinchi darajaliga ajrating, pul yetmagan joyda ish bilan yordam so‘rang va zarur bo‘lsa, farq uchun qisqa muddatli qarzni ko‘rib chiqing.
Faqat pul bilan yordam berish shartmi
Yo‘q, mehnat bilan yordam — hashar, pishirish, transport — kamroq qadrli emas, ayniqsa hozircha pul bera olmaydiganlar uchun.
Qisqacha
- Dafn va ehsonga «qancha kerak» degan qat'iy summa yo‘q — o‘z imkoniyatingizga qarang
- Kerakli summani bandlar bo‘yicha hisoblang: joy, transport, dasturxon
- Taxminiy summani darhol ayting — bu ishtirokchilar uchun noqulaylikni olib tashlaydi
- Mehnat va pul yordamini ajrating: hashar o‘tkazma yopmaydigan narsani yopadi
- Uyda shoshilinch holatlar uchun kichik naqd zaxira oldindan saqlang
- Agar bemor qarindoshga qarash xarajatlaridan keyin pul kam qolgan bo‘lsa va kerakli summa yetmasa, oilalar ba'zan farq uchun qisqa mikrozaym ko‘rib chiqadi — buni kalkulyatorda hisoblang, umumiy pul bo‘limi byudjetni nazorat qilishga yordam beradi
