Dilnoza oxiri qo‘lga tushgan ish haqi qo‘lga necha pul kelishini tushunmoqchi bo‘ldi. Bitta ilovani yukladi — SMS ga ruxsat so‘radi, ikkinchisi ikkinchi kunidayoq pullik obunani taklif qildi, uchinchisi ingliz tilida ekan. Yarim soatdan so‘ng u uchalasini ham o‘chirdi va o‘z holicha qoldi: pul kirib keladi, pul qayergadir ketadi. Telefonda oddiy xarajatlar jadvalini 15 daqiqada qanday qilish mumkin, u haqiqatan ham o‘rnashib qoladigan bo‘lsin, o‘chirilgan ilovalar qatoriga tushmasin?
Javob ko‘rinishidan ancha oddiy: ilova emas, telefondagi oddiy jadval. Google Jadvallar bepul, istalgan telefonda ochiladi, SMS ga ruxsat so‘ramaydi va «obuna bo‘ling» degan eslatma yubormaydi. Sozlash bir kechada bo‘ladi, dam olish kunlari kerak emas.
Quyida — shunday jadvalni bosqichma-bosqich yasash: nima yuklash kerak, qanday ustunlar qilish va summani sirli formulalarsiz qanday hisoblash.
Nima kerak bo‘ladi
Telefon, Google Jadvallar ilovasi (yoki Excel, qulay bo‘lsa) va chalg‘imaydigan 15 daqiqa. Kirish uchun hisob odatda allaqachon bor — telefondagi bilan bir xil. Bunday jadval — shaxsiy moliyada tartibga kelishning eng arzon birinchi qadami, hali kredit va omonatlarni o‘rganishdan oldin.
Jadvalni 15 daqiqada qanday qilish
- Google Jadvallarni oching va yangi fayl yarating — oddiygina «Xarajatlar» deb nomlang.
- Birinchi qatorni sarlavha qiling: sana, toifa, summa, naqd yoki karta, izoh.
- Haqiqatan ham mavjud 6–8 toifani yozing: oziq-ovqat, transport, aloqa, uy, bolalar, qolganlari.
- «Ko‘rinish — Qotirish» menyusi orqali birinchi qatorni qotiring, sarlavhalar aylantirganda qochib ketmasin.
- Pastga summa ustuni bo‘yicha avtosumma formulasi bilan «Jami» qatorini qo‘shing.
- Jadvalni telefonning bosh ekraniga mahkamlang — shunda uni messenjerdan tezroq ochasiz.
Qanday ustunlar qilish kerak
Deyarli har doim besh ustun yetadi: sana, toifa, summa, to‘lov usuli, qisqa izoh. Ko‘proq bo‘lsa — jadval buxgalteriyaga aylanadi va siz uni bir haftada tashlab qo‘yasiz, xuddi Dilnoza ilovalarni tashlab qo‘ygani kabi.
Qanday hisoblash kerak
Formula oddiy: kunlik xarajat — shu sanadagi barcha qatorlarning yig‘indisi. Oylik summa — «summa» ustunining butunligicha, avtosumma formulasi bilan hisoblangani.
1-misol: seshanba kuni uchta xarajat yozilgan — taksi 18 000 so‘m, tushlik 32 000 so‘m, non va sut 14 000 so‘m. Avtosumma: 18 000 + 32 000 + 14 000 = 64 000 so‘m kuniga. Raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying.
2-misol: oy davomida «oziq-ovqat» toifasida 22 ta qator, jami 3 100 000 so‘m yig‘ilgan. Oydagi kunlar soniga bo‘ling — 3 100 000 ÷ 30 = kuniga biroz ko‘proq 103 000 so‘m oziq-ovqatga. Shunda darhol ko‘rinadi, oilangiz uchun bu ko‘pmi yoki me’yordami.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday | Misol |
|---|---|---|
| Kunlik xarajat | Shu sanadagi barcha qatorlarni qo‘shish | 18 000 + 32 000 + 14 000 = 64 000 so‘m |
| Oylik xarajat | «Summa» ustunining avtosummasi | C ustuni bo‘yicha SUM formulasi |
| Toifa bo‘yicha o‘rtacha kun | Toifa summasi ÷ kunlar soni | 3 100 000 ÷ 30 ≈ 103 000 so‘m |
Kredit yoki bo‘lib to‘lash kartangiz bo‘lsa, unga to‘lovni ham alohida qatorga yozib qo‘yish qulay — shunda jadval faqat kundalik xarajatlarni emas, to‘liq manzarani ko‘rsatadi. Ortiqcha to‘lovni oldindan kredit kalkulyatorida hisoblab ko‘rish, shartlarni esa turli banklar kreditlari orasida bitta sahifada solishtirish mumkin. Barcha xarajatlardan qolgan pulni kartada qoldirmasdan, foizli omonatga qo‘yish oqilona.
Ikkinchi kuni tashlab qo‘ymaslik uchun
Jadvalni kechqurun to‘ldiring, «vaqt bo‘lganda» emas — vaqt hech qachon bo‘lmaydi. Bir daqiqa yetadi: ochding, uchta qator yozding, yopding. Jadvalni bank ilovasi yoniga, bosh ekranga qo‘ying — shunda har bir to‘lovdan keyin qo‘l o‘zi summani yozgisi keladi.
Dilnozaning qo‘shnisi Farrux o‘z ish soatining narxini hisoblab chiqqach, shunday jadval boshladi va kechqurunlarni «pul qayerga ketdi» degan bahslarga behuda sarflayotganini angladi. Uch oydan so‘ng u aniq bilardi: taksiga aloqadan ko‘proq ketadi, va shunchaki haftada ikki marta avtobusga o‘tirdi.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- Juda ko‘p toifa — har bir xarajatda 20 qatordan tanlash hisoblash istagini o‘chiradi.
- Haftada bir marta xotiradan to‘ldirish — mayda xarajatlarning yarmi unutiladi, natija kamaytirilgan chiqadi.
- Sarlavha qatori qotirilmagan jadval — bir oydan keyin qaysi ustunda nima ekani tushunarsiz bo‘ladi.
- Shaxsiy va oilaviy xarajatlarni bitta ustunda belgisiz aralashtirish — keyin kim nimaga sarflaganini ajratib bo‘lmaydi.
Qisqa javoblar
Telefonda xarajatlar jadvalini sozlash qancha vaqt oladi?
Taxminan 15 daqiqa: fayl yaratish, ustunlarga nom berish, sarlavhani qotirish va summa formulasini qo‘shish. Keyin — faqat xarajatlarni yozish, bu soniyalar oladi.
Xarajatlarni hisobga olish uchun maxsus ilova kerakmi?
Yo‘q, telefondagi oddiy jadval ham yomon emas ishlaydi. Ilova keyinroq, grafiklar va avtomatik toifalar xohlaganda foydali bo‘ladi.
Xarajatlar jadvalida nechta toifa qilish kerak?
6–8 ta yirik toifa yetarli. Mayda toifachalarni keyinroq, jadvalni har kuni to‘ldirish odat bo‘lgach qo‘shsa bo‘ladi.
Oylik umumiy xarajatni qanday hisoblash kerak?
Summa ustuni bo‘yicha avtosumma formulasi bilan — Google Jadvallar o‘zi hisoblaydi, qo‘lda qo‘shish shart emas.
Kechagi xarajatni yozishni unutib qo‘ysam nima qilaman?
To‘g‘ri sana bilan orqaga qaytib yozing — jadval qator bo‘yicha xronologik tartibni talab qilmaydi, faqat o‘z katagidagi sana muhim.
Qisqacha
- Telefondagi xarajatlar jadvali 15 daqiqada yig‘iladi: besh ustun, qotirilgan sarlavha, summa formulasi.
- Besh ustun yetadi: sana, toifa, summa, to‘lov usuli, izoh.
- Kechqurun bir daqiqada to‘ldiring, haftada bir marta xotiradan emas — shunda mayda xarajatlar kamroq unutiladi.
- Formula oddiy: kunlik summa — bir sanadagi barcha xarajatlar, oylik summa — butun ustunning avtosummasi.
- Jadvalni telefonning bosh ekranida, bank ilovasi yonida saqlang — shunda to‘ldirish odatga aylanadi.
- Jadval torlik qilib qolganda ilovaga o‘ting — lekin boshlash oddiydan bo‘lishi kerak.
