Buvi may oyida nevarasiga kvartiraga sovg‘a shartnomasi rasmiylashtirdi, avgustda esa u uni sotuvga qo‘ydi — pul chet elda o‘qish uchun kerak edi. Xaridor hujjatlarni ko‘rib shubhalandi: «Yaqinda sovg‘a qilingan bo‘lsa, uni sotib bo‘ladimi?» Rieltor yelka qisdi: qonun bo‘yicha mumkin, lekin ehtiyotkor xaridorlar bunday kvartiralarni chetlab o‘tadi. Savol tabiiy: yaqinda sovg‘a qilingan kvartirani sotib bo‘ladimi?
Mumkin, qonun hech qanday minimal egalik muddatini belgilamaydi. Sovg‘a davlat ro‘yxatidan o‘tgan paytdan boshlab kvartira sovg‘a olganning shaxsiy mulkiga aylanadi, u darhol tasarruf etish huquqiga ega bo‘ladi. Lekin yangi sovg‘a shartnomasi bo‘yicha bitimlarning o‘z xususiyatlari bor — buni ikkala tomon ham bilishi kerak.
Yaqinda sovg‘a qilingan kvartirani sotib bo‘ladimi
Ha. Fuqarolik kodeksining 504-moddasiga ko‘ra ko‘chmas mulk sovg‘a shartnomasi notarial tasdiqlanadi va davlat tomonidan ro‘yxatga olinadi — shu paytdan boshlab kvartira yangi egaga xuddi o‘zi sotib olgandek huquqiy jihatdan tegishli bo‘ladi. Qonun sotishdan oldin hech qanday majburiy egalik muddatini talab qilmaydi.
Xaridorlar nega yangi sovg‘a shartnomalaridan cho‘chiydi
Qonun tufayli emas, xavf tufayli: agar sovg‘a beruvchi yoki uning qarindoshlari keyinroq sovg‘a shartnomasining o‘zini bekor qildirishga harakat qilsa-yu, kvartira shu paytga sotib bo‘lingan bo‘lsa, nizoga xaridor ham tortilishi mumkin — bitimlar zanjirini yechishga to‘g‘ri keladi. Sovg‘a shartnomasi qanchalik yangi bo‘lsa, avvalgi egasi yoki uning oilasi hali «o‘yinda» bo‘lib, da’vo qilish ehtimoli shunchalik yuqori.
Sovg‘ani qachon bekor qilish mumkin
Asoslar ro‘yxati tor — Fuqarolik kodeksining 507-moddasi: sovg‘a olgan kishi sovg‘a beruvchiga yoki uning oilasiga qarshi qasddan jinoyat sodir etgan; sovg‘a qilingan narsaga shunday munosabatda bo‘ladiki, u butunlay yo‘qolib ketishi mumkin; shartnomada sovg‘a beruvchi sovg‘a olganidan uzoq yashab qolsa, bekor qilish huquqi oldindan kelishilgan bo‘lsa. «Sovg‘a beruvchi shunchaki fikrini o‘zgartirdi» — bekor qilish uchun asos emas.
Sovg‘a shartnomasini haqiqiy emas deb qachon topish mumkin
Bu boshqa asos, sabablar doirasi kengroq: agar sovg‘a beruvchi imzo chekayotgan paytda o‘z harakatlari ma’nosini tushunmagan, aldangan yoki majburlangan bo‘lsa, yoki umumiy qo‘shma mulkdan barcha egalarning roziligisiz sovg‘a qilingan bo‘lsa — bu alohida Fuqarolik kodeksining 505-moddasi bilan taqiqlangan. Aynan shunday nizolar yangi sovg‘a shartnomasini keyingi xaridor uchun xavf manbaiga aylantiradi.
Bekor qildirish uchun qancha vaqt bor
Umumiy da’vo muddati amal qiladi — Fuqarolik kodeksining 150-moddasiga ko‘ra uch yil. Rasman ma’lum holatlarda kechroq ham bekor qildirish mumkin, lekin sovg‘a va keyingi sotuvdan qancha ko‘p vaqt o‘tgan bo‘lsa, xaridor o‘zini shuncha tinch his qiladi.
Xaridor yangi sovg‘a shartnomasini qanday tekshiradi
Avvalgi sovg‘a beruvchi kvartira endi sotilayotganini bilishini va bunga qarshi emasligini bilib olish foydali — buni nozik tarzda aniqlashtirish mumkin bo‘lsa. Sotuvchidan sovg‘a paytida sovg‘a beruvchining qarzlari yoki sud da’volari bo‘lmaganini so‘rash ham foydali: ba’zan mulkni undiruvdan olib qochish uchun ataylab qarindoshga sovg‘a qilishadi, bunday bitimlarni esa birinchi navbatda bekor qildirishga harakat qilishadi. Tinchroq variantni oddiy ko‘chmas mulk bo‘limidagi boshqa e’lonlar orasidan ham tanlash mumkin.
Kim haq: nizoni tahlil qilish
Odatiy holat: nevara buvisidan kvartirani sovg‘a sifatida oladi va deyarli darhol begona odamga sotadi. Bir yildan keyin buvisining boshqa qarindoshlari paydo bo‘lib, u sovg‘a shartnomasini oqibatlarini to‘liq tushunmasdan imzolagan deb da’vo qiladi va bitimni haqiqiy emas deb topishni talab qiladi. Xaridor esa o‘sha paytda qonuniy bo‘lgan egadan halol sotib olganini aytadi. Qaror odatda qarindoshlar sovg‘a beruvchining imzo chekkan paytdagi holatini isbotlay olishiga va xaridor halol harakat qilganiga — hujjatlarni tekshirganmi, bozor narxini to‘laganmi — bog‘liq.
Xavf narxini qanday hisoblash
Formula shunday: kvartira narxini bitimni qo‘shimcha tekshirish xarajatlari bilan solishtiramiz — masalan, ko‘chirmalar so‘rash va xariddan oldin huquqshunos bilan maslahatlashish. Misol (shartli raqamlar, o‘zingiznikini qo‘ying): kvartira 420 000 000 so‘m turadi, bitimni yuridik tekshirish shu summaning kichik foizini tashkil qiladi, agar bitim keyin sudda bekor qilinsa — xarajat va yo‘qotilgan vaqt bir necha marta ko‘p bo‘ladi.
| Nima hisoblanadi | Qanday | Misol (shartli raqamlar) |
|---|---|---|
| Kvartira narxi | o‘xshashlar bo‘yicha bozor narxi | 420 000 000 so‘m |
| Bitimni oldindan tekshirish | huquqshunos maslahati + hujjatlar so‘rovi | huquqshunosdan aniqlashtiring, odatda arzon |
| Bekor qilingan sovg‘adan keyingi sud | davlat boji + advokat + vaqt | sudda aniqlashtiring, bir necha oy |
Ko‘p uchraydigan xatolar
Xaridorlar hujjatlarda «sovg‘a shartnomasi» so‘zini ko‘rib, kvartiradan darhol voz kechadi, holbuki xavfni ko‘r-ko‘rona qochishdan ko‘ra tekshirib kamaytirish mumkin. Sotuvchilar kvartira yaqinda sovg‘a qilinganini xaridorga aytmaydi, holbuki shu bosqichda halollik hammaning vaqtini tejaydi. Sovg‘a beruvchining qarindoshlari da’voni yillab cho‘zadi, keyin esa bitim holatlarini isbotlash qiyinlashganidan hayron qoladi.
Qisqa javoblar
Sovg‘a qilingan kvartirani sotishdan oldin minimal egalik muddati bormi?
Yo‘q, qonun bunday muddatni belgilamaydi — sovg‘a davlat ro‘yxatidan o‘tgach darhol sotish mumkin.
Sovg‘a beruvchi shunchaki fikrini o‘zgartirsa, sovg‘ani bekor qilib bo‘ladimi?
Yo‘q, «fikrini o‘zgartirdi» qonun bo‘yicha sovg‘ani bekor qilish asoslari ro‘yxatiga kirmaydi.
Sovg‘ani bekor qilish va bitimni haqiqiy emas deb topish nimasi bilan farq qiladi?
Bekor qilish — sovg‘a beruvchiga qarshi jinoyat kabi tor asoslar ro‘yxati. Haqiqiy emaslik — kengroq asos, jumladan aldov yoki imzo chekayotganda oqibatlarni tushunmaslik.
Sovg‘ani bekor qildirish uchun qancha vaqt bor?
Umumiy uch yillik da’vo muddati amal qiladi, lekin uning boshlanish nuqtasini aniq ishda sud belgilaydi.
Xaridor sovg‘a qilingan kvartirani sotib olishda xavfni qanday kamaytiradi?
Hujjatlarni tekshirish, sovg‘a holatlarini aniqlashtirish va shubha qolsa, bitimdan oldin huquqshunos bilan maslahatlashish kerak.
Qisqacha
- Sovg‘a qilingan kvartirani ro‘yxatdan o‘tgach darhol sotish mumkin — minimal muddat talab qilinmaydi.
- Xavf qonunda emas, sovg‘a sotuvdan keyin bekor qilinishi ehtimolida.
- Sovg‘ani bekor qilish tor asoslar ro‘yxati bo‘yicha mumkin, «fikrini o‘zgartirdi» ularga kirmaydi.
- Shartnomaning o‘zini haqiqiy emas deb topish kengroq sabablar bilan mumkin — aldov, tushunmaslik, sheriklar roziligi yo‘qligi.
- Umumiy uch yillik da’vo muddati amal qiladi.
- Xariddan oldin byudjetni uy-joy kalkulyatorida hisoblang va hujjatlarni notarius yoki advokatga tekshirtiring.
Maqola umumiy tartibni tushuntiradi. Sizning holatingizda qaror hujjatlarga bog‘liq — harakat qilishdan oldin ularni notarius yoki huquqshunosga ko‘rsating.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
