Nikohda umumiy byudjetni qanday yuritish kerak, agar biri ikkinchisidan ikki baravar ko‘p ishlasa-yu, uy va oziq-ovqat uchun teng to‘lashni xohlasa? Bu savol birga yashashning dastlabki oylaridayoq paydo bo‘ladi, uni qanday hal qilishga qarab oilada pul tufayli janjal bo‘ladimi yo‘qmi ko‘pincha shunga bog‘liq.
Aziz va Madina turmush qurgach, dastlab umumiy xarajatlarga teng qo‘shishardi — Madina dekretdan keyin yarim stavkada ishlay boshlaguncha. Teng bo‘lish adolatsiz bo‘lib qoldi: Azizda ko‘p erkin pul qolar, Madinada esa o‘z ulushidan keyin deyarli hech narsa qolmasdi.
Umumiy byudjetni yuritishning yagona to‘g‘ri usuli yo‘q — bir necha ishlaydigan model bor, juftlikning vazifasi hech kimda adolatsizlik hissi tug‘dirmaydiganini tanlash. Qanday variantlar borligini va o‘z ulushingizni qanday halol hisoblashni ko‘rib chiqamiz.
Nikohda umumiy byudjetning qanday modellari bor
Birinchi model — to‘liq umumiy byudjet: barcha daromad bitta joyga tushadi, o‘shandan barcha xarajat qilinadi. Ikkinchisi — faqat umumiy xarajatlar uchun umumiy hisob bilan alohida byudjet, har biri belgilangan summani o‘tkazadi. Uchinchisi — daromadga proportsional ulushlar, umumiy xarajatlar teng emas, kim qancha ishlaganiga qarab bo‘linadi.
— Qaysi model bizga mos kelishini qanday tushunish mumkin? — Hozir adolatli tuyulgan modeldan boshlang va turmush o‘rtoqlarning daromadi o‘zgarsa, uni o‘zgartiring — bitta sxemaga abadiy bog‘lanish shart emas.
Turli daromadda har birining ulushini qanday hisoblash kerak
Proportsional bo‘lish formulasi: turmush o‘rtoqning ulushi — uning daromadi oilaning umumiy daromadiga bo‘lingan holda, umumiy xarajat summasiga ko‘paytiriladi.
Misol: bir turmush o‘rtoqning daromadi 5 000 000 so‘m, ikkinchisiniki — 3 000 000 so‘m, jami 8 000 000 so‘m. Oylik umumiy xarajat — 4 000 000 so‘m. Birinchisining ulushi: 5 000 000 ni 8 000 000 ga bo‘lib, 4 000 000 ga ko‘paytirsak, 2 500 000 so‘m chiqadi. Ikkinchisiniki — qolgan 1 500 000 so‘m. Raqamlar shartli, o‘z daromadingizni qo‘ying.
Ikkinchi misol: umumiy xarajat 5 000 000 so‘mgacha o‘ssa, daromad ulushlari o‘sha-o‘sha — 62,5 % va 37,5 % — birinchi turmush o‘rtoq 3 125 000 so‘m, ikkinchisi 1 875 000 so‘m to‘laydi. Xarajat summasi o‘zgarsa ham, proportsiya bir xil qoladi.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| Turmush o‘rtoq daromadining umumiy ulushi | Daromadni oilaning umumiy daromadiga bo‘lish | 5 000 000 ni 8 000 000 ga bo‘lish = 62,5 % |
| Turmush o‘rtoqning ulush summasi | Daromad ulushini umumiy xarajatga ko‘paytirish | 4 000 000 ning 62,5 foizi = 2 500 000 so‘m |
| Ikkinchi turmush o‘rtoqning ulushi | Umumiy xarajatdan birinchi ulushni ayirish | 4 000 000 dan 2 500 000 ni ayirish = 1 500 000 so‘m |
Bunday hisobni oilaning haqiqiy daromad va xarajatlari bilan NARXTOP kalkulyatorida takrorlash qulay.
Nimani umumiy, nimani shaxsiy xarajat deb hisoblash kerak
Umumiyga odatda uy-joy, kommunal, oziq-ovqat, bolalar xarajati va katta oilaviy maqsadlar uchun jamg‘arma kiradi. Shaxsiy xarajat — kiyim, hobbi, do‘stlarga sovg‘a — odatda har biri umumiy ulushdan qolgan o‘z daromadidan qoplaydi.
Oila uchun umumiy hisob yoki omonat kerakmi
Umumiy maqsadlar — ta’mir, katta xarid, sayohat — uchun alohida omonat ba’zi bahslarni olib tashlaydi: aniq maqsad uchun pul joriy xarajatlardan alohida jamg‘ariladi va ikkalasiga ham ko‘rinadi. Bu yerda shaffoflik pul qayerga ketayotgani hisobsiz bitta umumiy hamyondan yaxshiroq ishlaydi.
Juftlikda rol va xarajatlarni qanday taqsimlash haqida batafsil oilaviy umumiy byudjet haqidagi maqolada bor — u masalani faqat daromad bo‘yicha taqsimlashdan kengroq ko‘rib chiqadi.
Agar bir turmush o‘rtoq ishlamasa, qanday kelishish kerak
Uy ishi va bolalarga qarash ham oilaga hissa, garchi u to‘g‘ridan-to‘g‘ri pulda ifodalanmasa ham. Ko‘p juftliklar bunday holatda ishlaydigan turmush o‘rtoq barcha umumiy xarajatni qoplashiga, shaxsiy pul esa faqat maosh keltiruvchida emas, ikkalasida ham teng bo‘lishiga kelishadi.
— Agar men umuman daromadsiz bo‘lsam, o‘zimni qaramog‘imdagi kishi his qilmaslik uchun nima qilsam bo‘ladi? — Hisobot berish shart bo‘lmagan shaxsiy xarajat uchun alohida summa odatda bu tuyg‘uni har qanday suhbatdan yaxshiroq olib tashlaydi.
Umumiy xarajatlarga oldindan qanday tayyorlanish kerak
Bola tug‘ilishi, ko‘chish yoki ta’mir — bir necha oy oldin rejalashtirish kerak bo‘lgan xarajatlar, vaqtida pul izlash emas. Bolaga tayyorlanish uchun qancha ajratish haqida bolaga moliyaviy tayyorgarlik haqidagi maqolada batafsil yozilgan. Oilaning kutilmagan xarajatlari uchun umumiy zaxira esa moliyaviy yostiqcha haqidagi maqolada ko‘rib chiqiladi — u tanlangan byudjet modelidan qat’i nazar kerak bo‘ladi.
Umumiy byudjetni yuritishdagi ko‘p uchraydigan xatolar
- Turmush o‘rtoqlar daromadidagi farqdan qat’i nazar xarajatlarni qat’iy teng bo‘lish.
- Ish o‘zgarishi yoki bola tug‘ilishidan keyin kelishuvlarni qayta ko‘rib chiqmaslik.
- Nikohgacha to‘plangan shaxsiy xarajat yoki qarzlarni bir-biridan yashirish.
- Daromadsiz turmush o‘rtoqqa shaxsiy ehtiyoj uchun alohida summa qoldirmaslik.
- Pul haqidagi suhbatni oldindan emas, birinchi katta janjalgacha kechiktirish.
Qisqa javoblar
Turmush o‘rtoqlarning daromadi farq qilsa, byudjetni qanday bo‘lish kerak
Ha, umumiy xarajatlarni qat’iy teng emas, har birining daromadiga proportsional bo‘lish adolatliroq. Ulush oddiy hisoblanadi: daromad oilaning umumiy daromadiga bo‘linib, umumiy xarajat summasiga ko‘paytiriladi.
Juftlikka umumiy bank hisobi kerakmi
Shart emas — aniq xarajatlar uchun umumiy hisobga belgilangan ulush bilan alohida byudjet ham ishlaydi. Tanlov ikkalasi uchun ham qulayroq va adolatliroq tuyulgan variantga bog‘liq.
Bir turmush o‘rtoq ishlamasa nima qilish kerak
Uy ishini oilaga hissa deb hisoblab, faqat maosh keltiruvchi uchun emas, ikkalasi uchun ham shaxsiy xarajat summasi haqida kelishing.
Nikohda pul tufayli janjaldan qanday qochish mumkin
Byudjet modelini ochiq muhokama qilib, daromad o‘zgarganda uni qayta ko‘rib chiqing, noroziligingizni jim tutmang. Qog‘ozdagi aniq raqamlar suhbat kuchini pasaytiradi.
Turmush o‘rtoqlarda umumiydan alohida shaxsiy pul bo‘lishi kerakmi
Ha, sherigi oldida hisobot berilmaydigan shaxsiy summa odatda ikkala tomonda ham zo‘riqish va nazorat hissini kamaytiradi.
Qisqacha
- Nikohda umumiy byudjetning yagona to‘g‘ri modeli yo‘q — bir necha ishlaydigan variant bor.
- Daromad farq qilganda umumiy xarajatni proportsional bo‘lish adolatliroq.
- Har birining ulushi daromadni oilaning umumiy daromadiga bo‘lish orqali hisoblanadi.
- Umumiy maqsad uchun alohida omonat katta xaridlar bo‘yicha bahsni kamaytiradi.
- Daromadsiz turmush o‘rtoqning uy ishi ham hissa, byudjetda hisobga olinishi kerak.
- Daromad o‘zgarganda byudjet modelini jim emas, ochiq qayta ko‘rib chiqish kerak.