Oilada mulk masalasi chiqsa — meros, uy-joyni qarindoshga hadya qilish, ulush bahsi — qayerga borish kerak? Deyarli har doim birinchi manzil bitta: notarius. U bahsni hal qilmaydi, lekin usiz bu ishlarning birortasini ham qonuniy rasmiylashtirib bo‘lmaydi.
Aziz opa-singillari bilan otasi vafotidan keyin yarim yil nimadan boshlashni bilmay yurdi: kvartira, dala hovli, mashina. Hammasi otasining oxirgi manzili bo‘yicha notarius idorasiga borishdan boshlandi — o‘sha yerda keyingi qadamlarni tushuntirishdi.
Qachon notarius, qachon sud kerak
Tomonlar rozi bo‘lib, ish faqat rasmiylashtirishda qolsa — meros huquqi haqida guvohnoma olish, hadya shartnomasini tasdiqlash, merosdan voz kechishni tasdiqlash — notarius yetarli. Kimdir vasiyatnomaga e’tiroz bildirsa yoki hadya bosim ostida rasmiylashtirilgan desa — bu sudning ishi. Rozilik bo‘lmasa, notarius hujjatni rasmiylashtirmaydi — kelishib olishga yo‘naltiradi, sud uchun yurist esa saytdagi xizmatlar bo‘limida topiladi.
Notarius meros bo‘yicha nimani rasmiylashtiradi
Meros ishi vafot etgan kishining oxirgi doimiy yashash manzili bo‘yicha ochiladi — bu meros ochilgan joy hisoblanadi (Fuqarolik kodeksining 1116–1117-moddalari). Merosxo‘rning merosga huquqi meros ochilgan kundan boshlab paydo bo‘ladi, notariusga borgan sanadan emas (1145-modda). Meros huquqi haqidagi guvohnomani notarius merosxo‘r arizasi bo‘yicha, odatda meros ochilgan kundan olti oy o‘tgach beradi; undan oldin — faqat boshqa merosxo‘r yo‘qligi aniq bo‘lsa (1146-modda).
Notarius hadya bo‘yicha nimani rasmiylashtiradi
Kvartira yoki uyni qarindoshga hadya qilish shartnomasini notarius albatta tasdiqlaydi, shundan so‘ng bitim davlat ro‘yxatidan o‘tkaziladi — og‘zaki kelishuv bilan ko‘chmas mulkni qayta rasmiylashtirib bo‘lmaydi (504-modda). Agar kvartira er-xotinning umumiy qo‘shma mulki bo‘lsa, uni ikkinchi egasining roziligisiz hadya qilib bo‘lmaydi (505-modda). Mashina ham notarius orqali hadya qilinadi. Ko‘p uchraydigan holat — uy keksa ota-onaga hadya qilinadi, ular shu yerda yashashsin deb; bu haqda keksa ota-ona uchun dala hovli maqolasida yozgan edik. Uyni ijaraga berish tanlansa — ijara e’lonlari, sotish tanlansa — ko‘chmas mulk bo‘limi qo‘l keladi.
Qabulga nima olib borish kerak
Minimal to‘plam — pasport, qarindoshlik yoki asos haqidagi hujjat (vafot yoki tug‘ilganlik guvohnomasi) va mulkka oid hujjatlar. To‘liq ro‘yxat vaziyatga qarab farq qiladi, joyida uni notariusning o‘zi aniqlashtiradi.
Bahs qanchaga tushishini qanday hisoblash
Formula: bahs xarajati = boj va advokat xizmati + oila sarflagan vaqt. Misol: qarindoshlar advokat va sudga shartli 2 000 000 so‘m va yarim yil sarflasa, notariusda ikki tashrif bilan kelishib olsa bo‘lardi — raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying. Uy-joy rasmiylashtirish xarajatini solishtirishga saytdagi kalkulyator yordam beradi.
Kim haq: bahsni tahlil qilish
Odatiy holat: ona tirikligida kvartirasini kenja qiziga hadya qildi, vafotidan keyin esa katta o‘g‘li hadyani bekor qilishni talab qiladi — onasi sog‘lig‘i yomon bo‘lib, nima imzolayotganini tushunmagan, deydi. Qizi esa onasi notariusga o‘zi kelgani, hammasini tasdiqlagani, «fikrim o‘zgardi» degan sabab hadyani bekor qilmasligini aytadi (506–507-moddalar). Qaror nimaga bog‘liq — bitim vaqtida muomala layoqati haqida ma’lumotnoma bo‘lganmi, notarius nimani yozgan, guvohlar bo‘lganmi. Hujjatsiz faqat «u o‘zida emas edi» degan gap sudga odatda yetarli emas.
| Vaziyat | Qayerga borish |
|---|---|
| Hamma rozi, faqat hujjat kerak | Notarius |
| Vasiyatnoma yoki hadyaga e’tiroz bor | Fuqarolik ishlari bo‘yicha sud |
| Qayerdan boshlashni bilmaysiz | Bepul yuridik maslahat |
| Huquqni kadastrda qayta rasmiylashtirish kerak | Kadastr xizmati, notariusdan keyin |
Ko‘p uchraydigan xatolar
- «Qulay payt»ni kutib, notariusga oylab ariza bermaslik.
- Ko‘chmas mulkni hadya qilishni tilxat yoki og‘zaki kelishuv bilan rasmiylashtirish — notariussiz bitim kuchga ega bo‘lmaydi.
- Umumiy mulkdagi ulushni boshqa egalarining roziligisiz hadya qilish.
- Tomonlar notariusda kelishib olishga urinmasdan darrov sudga yugurish.
Qisqa javoblar
Notarius meros masalasida nima qiladi?
Vafot etgan kishining oxirgi yashash manzili bo‘yicha meros ishini ochadi va merosxo‘rlarga, odatda meros ochilgan kundan olti oy o‘tgach, meros huquqi haqida guvohnoma beradi.
Kvartirani notariussiz hadya qilish mumkinmi?
Yo‘q, ko‘chmas mulk hadyasi shartnomasi albatta notarial tasdiqlanadi va davlat ro‘yxatidan o‘tkaziladi.
Qarindoshlar bir-biri bilan rozi bo‘lmasa nima qilish kerak?
Notarius bahsli masalani hal qilmaydi — faqat hamma tomon rozi bo‘lgan narsani rasmiylashtiradi, bahsni fuqarolik ishlari bo‘yicha sud hal qiladi.
Merosga kirish uchun olti oy kutish shartmi?
Huquq meros ochilgan kundan paydo bo‘ladi, guvohnomani esa notarius odatda olti oy o‘tgach beradi.
Qisqacha
- Notarius hamma tomon rozi bo‘lgan narsani rasmiylashtiradi, bahsni faqat sud hal qiladi.
- Meros ishi vafot etgan kishining oxirgi yashash manzili bo‘yicha ochiladi.
- Meros huquqi haqidagi guvohnomani notarius odatda meros ochilgandan olti oy o‘tgach beradi.
- Ko‘chmas mulk hadyasi doim notariusda rasmiylashtiriladi va ro‘yxatga olinadi.
- Umumiy mulkdagi ulushni egalarning roziligisiz hadya qilib bo‘lmaydi.
- Notariusdan keyin huquqni yana kadastrda qayta rasmiylashtirish kerak.
Maqola umumiy tartibni tushuntiradi. Sizning holatingizda qaror hujjatlarga bog‘liq — harakat qilishdan oldin ularni notarius yoki yuristga ko‘rsating.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
