Qurilish bosqichidagi kvartira tayyor uydan arzonroq turadi — goho beshdan bir, goho deyarli uchdan bir qismga. «Qurilish bosqichida kvartira sotib olish arziydimi» degan savol bitta oddiy narsaga borib taqaladi: siz kvadrat metr uchun emas, o‘sha metrlar paydo bo‘lishi haqidagi va’da uchun pul to‘laysiz. Chegirma — sabringiz va tavakkalingiz narxi.
Kimdir shu yo‘l bilan Sergelidagi yangi uyga ko‘chdi va yonidagi eski panel uy narxiga yaqin pul berdi. Kimdir esa uchinchi yil devor yonidan o‘tadi, ortida kran qimirlamaydi. Sxema ikkalasida bir xil edi. Farq boshqa joyda: biri quruvchini imzodan oldin tekshirdi, ikkinchisi — keyin.
Tartib bilan ko‘ramiz: chegirma qayerdan chiqadi, qanday xavf olasiz, shartnomada nimani o‘qish va muddat kechiksa nima qilish kerak.
Nega qurilish bosqichida arzon
Quruvchiga pul ikki yildan keyin emas, hozir kerak. Qurilish yo sizning badallaringiz, yo bank krediti hisobiga boradi, kredit esa qimmat. Shuning uchun birinchi xaridorlarga past narx beriladi: qanchalik erta kirsangiz, chegirma shunchalik katta va haqiqiy uydan shunchalik kam narsani ko‘rasiz.
Keyin narx zinapoyalar bilan ko‘tariladi. Kotlovan qazildi — ustiga qo‘shiladi. Karkas ko‘tarildi — yana qo‘shiladi. Suv, svet va lift ulandi — narx deyarli tayyor uynikidek. Aniq uy bo‘yicha farqni uy-joy narxi kalkulyatori yordamida chamalash qulay, yoningizda nima qurilayotganini esa quruvchilarning yangi binolari ro‘yxatida ko‘rish mumkin.
| Bosqich | Tayyor kvartiraga nisbatan narx | Joyida nimani ko‘rasiz |
|---|---|---|
| Kotlovan, ruxsatnomalar qo‘lda | Eng past | Devor, texnika, hujjatlar |
| Karkas ko‘tarilgan, devorlar bor | Tayyordan past, lekin startdan sezilarli qimmat | Qavatlar, derazasiz o‘rinlar |
| Uy tom ostida, kommunikatsiya tortilyapti | Tayyorga yaqin | Kirish, lift shaxtasi, quvurlar |
| Uy topshirilgan, kalit berilyapti | To‘liq narx | O‘z kvartirangizni butunicha |
Qanday xavflarni o‘z zimmangizga olasiz
Muddat. Eng ko‘p uchraydigan muammo aldov emas, siljish. Dekabr deb va’da berishgan, uy bir yildan keyin topshirilgan. Ijarada turgan odam uchun bu to‘g‘ridan to‘g‘ri pul: har oylik ijara chegirmangizdan ayriladi. Kalit bir yil kechiksa qancha yo‘qotishingizni oldindan hisoblang.
Tartib rejasi va maydon. Siz loyiha bo‘yicha sotib olasiz, uyni oxirida o‘lchashadi. Bir-ikki kvadrat farq — odatiy hol, shartnomada kim kimga ustama to‘lashi yozilgan bo‘ladi. Ba’zan reja ham o‘zgaradi: oshxona torayadi, noqulay joyda ventilyatsiya qutisi chiqadi.
Cho‘zilib ketgan qurilish. Eng yomon holat: pul topshirilgan, qurilish to‘xtagan, quruvchi «kuting» deydi. Bu yerda tez chiqib ketish ishlamaydi — bitmagan kvartiraga huquqni sotsa bo‘ladi, ammo yo‘qotish bilan. Shuning uchun kotlovanga oxirgi pulni, ayniqsa qarz pulni qo‘yib bo‘lmaydi.
Atrof. Rasmda hovlida daraxt va bolalar maydonchasi, yonida esa keyin quriladigan yana uchta korpus bor. Birinchi kirganlar qurilish ichida yashaydi: ertalab yettidan shovqin, loy, to‘lib ketgan avtoturargoh. Buni ham kutilmalaringizga qo‘shib qo‘ying.
Shartnomani qanday o‘qish kerak
Shartnoma yuzaki emas, qalam bilan o‘qiladi. Birinchi navbatda quyidagilarni qidiring:
- Aniq topshirish muddati. «To‘rtinchi chorak» emas, yil ko‘rsatilgan aniq sana yoki chorak. Alohida — kalit topshirish muddati: uy topshirilib, kalit yana oylab berilmasligi mumkin.
- Kechikkanda nima bo‘ladi. Penya bormi, qanday hisoblanadi, qaysi kundan boshlanadi. Kechikish haqida bir og‘iz ham yozilmagan bo‘lsa — javobning o‘zi shu.
- Maydon va farq chegarasi. Necha kvadrat, qanday farq me’yor sanaladi va qayta hisob qanday narxda yuritiladi.
- To‘lov jadvali. Summalar, sanalar va quruvchi imzolangan shartnoma narxini ko‘tara oladimi.
- Ta’mir holati. Shtukaturka, styajka, deraza, kirish eshigi — nimalar kirishi ro‘yxat bilan. Izohsiz «yaxshilangan ta’mir» hech narsani anglatmaydi.
- Qanday chiqish mumkin. Shartnomani bekor qilsa bo‘ladimi, qancha ushlab qolishadi va pul qachon qaytariladi.
Shartnomada tushunmagan band bo‘lsa, o‘zingizcha o‘ylab qo‘ymang — notariusga yoki yuristga boring. Bir soatlik maslahat bitta kvadrat metrdan arzon. Bitimning qolgan qog‘ozlari haqida alohida yozgan edik: kvartira sotib olishdan oldin qanday hujjatlarni tekshirish kerak.
Qurilish borishini qanday nazorat qilish
Imzodan oldin kompaniya tekshiriladi: topshirilgan uylari, muddatlari, maydondagi ahvol. Tartibni yangi binoni va quruvchini qanday tekshirish kerak maqolasida ko‘rganmiz. Imzodan keyin ikkinchi ish boshlanadi — kuzatish.
- Maydonga oyda bir-ikki marta boring, yaxshisi ish kuni tushdan keyin. Odam ishlayaptimi yoki bo‘shmi — besh daqiqada ko‘rinadi.
- Har safar bitta nuqtadan surat oling. Yarim yildan keyin suratlar harakatni har qanday xabarnomadan halolroq ko‘rsatadi.
- Qurilishdagi qo‘shnilardan so‘rang. Xaridorlar odatda guruh ochadi — muddat siljishini o‘sha yerda birinchi bilishadi.
- Hamma narsani saqlang: shartnoma, kvitansiya, yozishmalar. Nizoda pozitsiyangiz — qog‘ozlar, xotira emas.
Muddat kechiksa nima qilish kerak
Birinchi — sarosimaga tushmang va sotishga yugurmang. Sababni aniqlang: pudratchi almashdimi, tarmoqlar ulanmadimi, pul to‘xtadimi. Yangi sana ko‘rsatilgan yozma javob so‘rang — og‘zaki va’da hisobga o‘tmaydi.
Ikkinchi — rasmiy murojaat yozing va qabul qilinganini tasdiqlovchi hujjatni saqlang. Shartnomada penya bo‘lsa, uni talab qilishingiz mumkin va suhbat boshqacha tus oladi.
Uchinchi — pulni hushyor sanang. Kvartira uchun to‘lab turib ijarada yashayotgan bo‘lsangiz, ijara e’lonlari orasidan arzonroq variantni ko‘ring: bir yil boshqa kvartirada turish byudjetni saqlab qolishi mumkin.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- Faqat kvadrat metr narxiga qarash va ko‘chib o‘tguncha to‘lanadigan ijara oylarini hisoblamaslik.
- Reklama roligiga ishonib, maydonga o‘z oyog‘i bilan bormaslik.
- «Hamma shunday olyapti» deb shartnomasiz, tilxat bilan pul topshirish.
- Zaxira yo‘q holda oilaning oxirgi jamg‘armasini kotlovanga qo‘yish.
- Ta’mir holatini so‘ramay qo‘yib, keyin yana bitta byudjet kerakligini bilib qolish.
Qisqa javoblar
Qurilish bosqichida kvartira sotib olish arziydimi?
Vaqt zaxirangiz va pul yostig‘ingiz bo‘lsa, quruvchi esa bir nechta uyni janjalsiz topshirgan bo‘lsa — arziydi. Aks holda tayyor kvartira tinchroq. Solishtirish yangi bino yoki ikkilamchi uy — nimani tanlash kerak maqolasida bor.
Kotlovandagi kvartira qanchaga arzon?
Farq tuman, kompaniya va bosqichga bog‘liq: erta kirsangiz, chegirma katta. Aniq raqamni hech kim kafolatlamaydi, shuning uchun reklamani emas, ko‘chmas mulk bo‘limidagi bugungi takliflarni solishtiring.
Qurilayotgan uyga ipoteka olish mumkinmi?
Banklarning bir qismi yangi binolarni kreditlaydi, bir qismi faqat tayyor uy-joyni, talablar esa hammada har xil. Amaldagi banklarning ipoteka dasturlarini ko‘ring va bank aynan sizning uyingiz bilan ishlashini bo‘limda aniqlang.
Tartib rejasi o‘zgartirilsa nima qilish kerak?
Shartnomani oching: u yerda o‘zgarishlar qanday chegarada yo‘l qo‘yilishi va ustama qanday hisoblanishi yozilgan. Farq kelishilgandan katta bo‘lsa, qayta hisob yoki bekor qilishni talab qilishga asos bor. Butun muloqot — yozma.
Qurilish to‘xtaganini qanday bilish mumkin?
Ketma-ket ikki-uch tashrifda bo‘sh maydon, qimirlamayotgan texnika, ishchilar qachon chiqishini bilmaydigan qorovul. Bunga izohsiz muddat siljishi qo‘shilsa, manzara tayyor.
Qisqacha
- Qurilish bosqichidagi chegirma — sovg‘a emas, tavakkal va kutish uchun to‘lov.
- Asosiy yo‘qotish odatda firibgarlardan emas, muddat siljishidan bo‘ladi: ijara va asabni hisoblang.
- Shartnomada eng muhimi — topshirish sanasi, penya, maydon va ta’mir tarkibi.
- Kompaniyani imzodan oldin, qurilishni esa muntazam va suratlar bilan tekshiring.
- Qurilayotgan uy-joyga oxirgi pulni qo‘ymang va badal uchun qarz olmang.
